Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebookflickr flickr googleplus googleplusinstagram instagram pinterest pinterest searchsearchtwitter twitterwifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair Listgridheart kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar Logo
Maksymilian Gierymski. Dzieła, inspiracje, recepcja 25.04-10.08.2014 Maksymilian Gierymski. Dzieła, inspiracje, recepcja

Muzeum Narodowe w Krakowie przypomniało twórczość Maksymiliana Gierymskiego (1846–1874), jednego z najbardziej znanych malarzy polskich XIX wieku, związanego z kolonią artystyczną w Monachium. Pretekstem wystawy stała się przypadająca w 2014 roku 140. rocznica śmierci artysty.

Twórca, który zmarł młodo, zaledwie w wieku 28 lat, pozostawił dorobek inspirujący kolejne pokolenia artystów, dając początek pierwszej polskiej szkole pejzażowej.

Muzeum Narodowe w Krakowie pokazało nie tylko dzieła Gierymskiego, ale także innych twórców z kręgu monachijskiego. Dlatego obok 55 obrazów olejnych, 55 prac na papierze tego artysty, można było zobaczyć też dzieła artystów polskich, niemieckich, francuskich oraz węgierskich:. m.in. Józefa Brandta, Adama Chmielowskiego, Józefa Chełmońskiego, Stanisława Witkiewicza, Alfreda Wierusza-Kowalskiego, Władysława Maleckiego, Eduarda Schleicha st., Ludwiga Hartmanna i Mihalyiego Munkacsyiego.

Oprócz najbardziej znanych dzieł Maksymiliana Gierymskiego, takich jak "Adiutant sztabowy", "Konna kawalkada w brzezince", "Obóz Cyganów I" czy "Patrol powstańców", pojawił się także ostatni obraz artysty "Polowanie »par force« na jelenia" ze zbiorów Kunsthalle w Kilonii oraz – długo uważana za zaginioną, a po raz pierwszy prezentowana w Polsce – "Wiosna w małym miasteczku" (z kolekcji prywatnej w Buenos Aires).

Ekspozycja w Muzeum Narodowym w Krakowie składała się z siedmiu części, z których każda sygnalizowała najważniejsze wątki w twórczości artysty. Zobaczyliśmy  więc prace młodzieńcze i dzieła o tematyce powstańczej. Poznaliśmy pejzaże intymne, oddające złożony stosunek artysty do natury, określany mianem romantycznego realizmu. Obejrzeliśmy tzw. kompozycje zopfowe [niem. der Zopf – warkocz, warkoczyk], czyli ukazane w rokokowych kostiumach sceny polowań, uwiecznianych przez Maksymiliana Gierymskiego na obrazach powstałych w latach 1871–1874, dzięki którym zdobywał zamówienia bogatej klienteli. Weszliśmy też w świat kolonii artystycznej działającej w Monachium w 2. połowie XIX wieku: Maksymilian Gierymski był pokazany w towarzystwie artystów, którzy tworzyli w tym czasie, których on inspirował i którzy jego inspirowali.


Osią wystawy było nowatorskie podejście artysty do pejzażu. Sceny rodzajowe często były tylko pretekstem do obserwacji krajobrazu. Widać to już w malowanych przez niego powstańczych scenach: wypracował nowoczesną formułę minimalistycznego pejzażu, nieznaną dotąd w polskim malarstwie. Subtelne opracowanie kolorystyczne i świetlne tworzy nastrój obrazów. Postawa artysty wyrażała romantyczne przekonanie o szczególnej więzi łączącej człowieka z naturą.

Maksymilian Gierymski nie uciekał także od uwieczniania w swoich obrazach współczesnego życia mieszkańców miast i miasteczek, dzięki czemu jego twórczość nabiera "reportażowego" charakteru. Dbał o to, by w jego dziełach wyraźnie był określony czas, położenie geograficzne oraz warunki klimatyczne – zgodnie z przypisywaną mu maksymą, że "na obrazie, jak na zegarze powinna być widoczna godzina". Był jednym z tych artystów, dla których punktem wyjścia przy pracy nad obrazem stała się fotografia jako "ujęcie chwili konkretnej" – jak pisał z Monachium w listach do rodziny, prosząc o zdjęcia przedstawiające polskie krajobrazy.

Twórczość Maksymiliana Gierymskiego była manifestacją dojrzałego realizmu w malarstwie polskim. Zapoczątkowała zmiany, jakie nastąpiły w postrzeganiu roli sztuki, zerwała z doktryną akademicką, podważyła przekonania o patriotycznych powinnościach polskiej sztuki. Zainspirowała całe pokolenie młodych twórców (jak Stanisław Witkiewicz) i krytyków (jak Antoni Sygietyński).

Dodatkową, wyodrębnioną częścią wystawy był Gabinet dzieł zaginionych. Zaprezentowano w nim multimedialne materiały przedstawiające wybór zaginionych dzieł Maksymiliana Gierymskiego, w tym obrazy utracone w czasie II wojny światowej, m.in.: "Alarm w obozie powstańczym" ze zbiorów przedwojennego Muzeum Śląskiego w Katowicach, "Zima w małym miasteczku" z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie, "Wieczornica ukraińska" ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie oraz "Pochód ułanów" z kolekcji prywatnej. Kolejną grupę tworzą dzieła o nieustalonym do tej pory miejscu przechowywania, m.in. obrazy "Powrót pana Tadeusza", "Czerkiesi pędzący do ataku", "Pojedynek Tarły z Poniatowskim" i "Wypadek w podróży".


Przed wejściem na wystawę zwiedzający mieli możliwość zapoznania się z wynikami pierwszego etapu badań nad techniką i technologią malarską Maksymiliana Gierymskiego obejmującego dzieła artysty z polskich kolekcji muzealnych.

To pierwsza wystawa twórczości Maksymiliana Gierymskiego od 1974 r., kiedy przygotowano ekspozycję dzieł artysty w Muzeum Narodowym w Warszawie, prezentowaną później także w Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku oraz w Muzeum Narodowym w Krakowie.

Maksymilian, starszy brat innego wybitnego malarza Aleksandra Gierymskiego (1850-1901), od dziecka przejawiał artystyczną wrażliwość: grał na fortepianie, był wielkim miłośnikiem Chopina i Wagnera. Początkowo kształcił się w naukach ścisłych (Instytucie Politechnicznym Rolnictwa i Leśnictwa w Puławach i na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Szkoły Głównej w Warszawie). Brał udział w powstaniu styczniowym. Walczył prawdopodobnie na terenie Lubelszczyzny i Kielecczyzny. To doświadczenie pozostawiło w nim wyraźny ślad, widoczny później w jego sztuce.

Po powrocie do stolicy zapisał się na lekcje do Klasy Rysunkowej prowadzonej przez Wojciecha Gersona, by – po otrzymaniu stypendium rządowego – wyjechać do Monachium, gdzie kształcił się w dziedzinie malarstwa. Na I Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Monachium w 1869 roku został dostrzeżony przez krytyków i kolekcjonerów. W tym samym roku wysłany na wystawę do wiedeńskiego Kunstvereinu obraz Rekonesans huzarów austriackich został zakupiony do zbiorów cesarza Franciszka Józefa.To był początek jego sukcesów, zwieńczonych złotym medalem na Wystawie Światowej w Wiedniu w 1873 r. We wrześniu 1874, w uznaniu jego zasług, mianowano go członkiem Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie. Dwa tygodnie później zmarł.

Wystawie towarzyszył obszerny katalog i przewodnik po wystawie oraz program edukacyjny, obejmujący: wykłady, spotkania, warsztaty, tematyczne oprowadzanie po wystawie, spacery i publikacje. Wspólnie z Działem Edukacji Muzeum Narodowego w Warszawie przygotowaliśmy wydawnictwo przybliżające malarstwo Aleksandra i Maksymiliana Gierymskich, zestawiając reprodukcje dzieł obu braci i opisując najważniejsze wątki tematyczne i stylistyczne pojawiające się w ich twórczości.


Przy wejściu na wystawę na zwiedzających czekało również niewielkie wydawnictwo edukacyjne z zadaniami, które pomagały w sposób ciekawy i aktywny poznać lepiej malarstwo Maksymiliana. Na początku lipca zaprosiliśmy do stolicy na zwiedzanie, czynnej od marca br., wystawy Aleksandra Gierymskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie i spacer śladami braci po ich rodzinnym mieście. Tematyka wykładów i spotkań oscylowała wokół zaginionych podczas II wojny światowej obrazów Gierymskiego, warsztatu malarskiego artysty i specyfiki konserwacji jego dzieł oraz tematyki powstańczej, dziewiętnastowiecznego środowiska monachijskiego i problemu definicji artysty narodowego.

Prezentowane dzieła pochodzą ze zbiorów: Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Muzeum Pomorza Środkowegow Słupsku, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Niepodległości w Warszawie, Muzeum Okręgowego w Rzeszowie, Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu, Oddziału Zbiorów Graficznych i Kartograficznych Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie, Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, Muzeum Zamkowego w Pszczynie, Kunsthalle w Kilonii, Kunsthalle Hamburg, Braith-Mali-Museum Biberach , Neue Pinakothek w Monachium , Musée d`Orsay w Paryżu, Oblastní galerie v Liberci , Památník národního písemnictví w Pradze, Národní galerie v Praze, Magyar Nemzeti Galéria w Budapeszcie oraz z kolekcji prywatnych.

Kurator wystawy: Aleksandra Krypczyk
Koordynator: Anna Sobesto
Aranżacja plastyczna: Jolanta Barnaś

Projekt "Bracia Gierymscy" realizowany przez Muzeum Narodowe w Warszawie oraz Muzeum Narodowe w Krakowie

Dodatkowym atutem projektu wystawienniczego było poszerzenie go o współpracę z Muzeum Narodowym w Warszawie. Zwiedzający ekspozycję krakowską poświęconą Maksowi Gierymskiemu mogą poznać twórczość młodszego brata Maksymiliana, Aleksandra, prezentowaną od 20 marca do 10 sierpnia 2014 r. w Muzeum Narodowym w Warszawie w ramach wystawy "Aleksander Gierymski 1850–1901".

Gmach Główny

al. 3 Maja 1, 30-062 Kraków Sala Wystaw Zmiennych, I p.
  • pon: nieczynne
  • wtorek: 10.00 - 18.00
  • środa-sobota: 10.00-17.00
  • niedziela: 10.00-16.00
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Dyrektor MNK Zofia Gołubiew
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
/ fot. Karol Kowalik - Pracownia Fotograficzna MNK
Maksymilian Gierymski - wernisaż
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - przestrzeń wystawy
Maksymilian Gierymski - wernisaż
Maksymilian Gierymski - wernisaż
Maksymilian Gierymski - dzieła
Maksymilian Gierymski - dzieła

Wokół wystawy

Projekt "Bracia Gierymscy" realizowany przez Muzeum Narodowe w Warszawie oraz MNK

Narodowe Centrum Nauki

Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję