Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebookflickr flickr googleplus googleplusinstagram instagram pinterest pinterest searchsearchtwitter twitterwifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair Listgridheart kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar Logo

Motyw domu i bezdomności w twórczości i życiu Andrzeja Wajdy

Motyw domu i bezdomności w twórczości i życiu Andrzeja Wajdy

Gmach Główny

al. 3 Maja 1, 30-062 Kraków
10.05.2019
piątek
18:00
wstęp wolny

Motyw domu i bezdomności w twórczości i życiu Andrzeja Wajdy

Serdecznie zapraszamy na wykład organizowany w ramach wystawy WAJDA
WYKŁAD BĘDZIE TŁUMACZONY NA POLSKI JĘZYK MIGOWY

Tematem wykładu będzie motyw domu i bezdomności w filmie Andrzeja Wajdy, bo dom, enklawa bezpieczeństwa, był zarówno w życiu, jak i jego twórczości jednym z najistotniejszych. Nie było to łatwe, bo już dom rodzinny w Suwałkach był tylko na chwilę (ojciec-oficer Wojska Polskiego przydzielany był do innych garnizonów). W życiu Andrzeja Wajdy częściej więc pojawiały się domy-substytuty, nie tyle mieszkania, ile miejsca pracy, w których paradoksalnie czuł się jak w domu: Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Szkoła Filmowa w Łodzi, Wytwórnia Filmów Fabularnych we Wrocławiu… Aż do lat 60. XX wieku Wajda spał w hotelach i mimo kolejnych małżeństw domu rodzinnego nie zdołał założyć. W archiwach natknąć się można na rozpaczliwy list pisany do ministra kultury z podaniami o przydział mieszkania. Dopiero willa na Żoliborzu stała się dla Wajdy pierwszym prawdziwym domem rodzinnym, który oboje – z Krystyną Zachwatowicz – nabyli na początku lat 70. XX, remontowali przez długie lata i jeszcze dłużej spłacali.

I jakkolwiek patetycznie brzmi ta opinia, w tej symbolice domu zawarta jest reprezentacja losów Polaków w XX wieku, będących w trakcie ciągłych przeprowadzek, tracących co chwilę dobytek, niekiedy żyjących w ruinach, cierpiących na chroniczny brak mieszkań, zmuszanych do emigracji, przenoszenia się z Kresów na Ziemie Odzyskane, z Polski ludowej na Zachód, z mieszkań aryjskich do getta. Takie były też owe domy Wajdy, rozrzucone po świecie, niepełne, będące jak „nie-miejsca” przestrzeniami przejściowymi i przechodnimi, oswajanymi na chwilę, choć wciąż zawalonymi walizkami (i to nie zawsze, bo czasami nie było co do nich włożyć).

Nieprzypadkowo więc w ogromnej większości filmów Wajdy symbolika domu odgrywała ważną fabularnie rolę. Zwykle był to dom niedostępny, zastępczy lub chwilowy. W najdramatyczniejszej scenie Pokolenia (1955) Jaś Krone, uciekając przed Niemcami, natrafia na mieszkanie skute przez kłódkę, zakratowane, uniemożliwiające ucieczkę i zmuszające do samobójczej śmierci. Bliski mu bohater Samsona (1961), po ucieczce z getta, przemieszkuje w piwnicy, zdegradowany ludzką podłością, ciemnością, głodem i strachem – tak dalece znieczulającym, że marzenie o powrocie do getta (już zniszczonego przez Niemców) staje się jedynym sposobem urzeczywistnienia powrotu do wymarzonego domu. W Korczaku (1990) sierociniec założony dla żydowskich dzieci staje się namiastką rodzinnego ciepła.

Dom u Wajdy zawsze naznaczony był jakąś niedoskonałością, pęknięciem, wadą i obcością. Był sprzedawany wraz z całym szlacheckim dziedzictwem – jak w Ziemi obiecanej, przekształcał się w scenę narodowych fantazmatów – jak w Weselu (1972), podtrzymywany belkami i lichą zaprawą chylił się ku upadkowi – jak w Zemście (2002). To dom, z którego ucieka żona (Bez znieczulenia, 1978), do którego wpada się na chwilę na mechaniczny seks (Dyrygent, 1980), w którym kontempluje się jedynie żałobę (Brzezina, 1969; Katyń, 2007; Tatarak, 2009). To domy rekonstruujące przeszłość, nasączone melancholią, niespełnieniem lub duchami zmarłych (Panny z Wilka, 1979; Kronika wypadków miłosnych, 1986). Domy eskapistycznych ekskursji z bohaterami niezdolnymi do założenia rodziny i stabilizacji (Popioły, 1965; Smuga cienia, 1976). To domy-pułapki, do których bez zapowiedzi w każdej chwili może wejść Gestapo, UB lub NKWD (Popiół i diament, Pierścionek z orłem w koronie, 1992, Katyń, Wielki tydzień, 1995, Powidoki). Były to domy przeklęte, nieosiągalne i zrujnowane, opuszczane, i niepotrzebujące już nawiedzających je duchów. Jakże więc paradoksalnie i tragicznie wygląda los Tadeusza z Krajobrazu po bitwie (1970), który po wyzwoleniu obozu koncentracyjnego nie zrzuca pasiaka, lecz wędrując między barakami, ledwo zauważając budzącą się wiosnę, w tym „aufszwitzu” znajduje miejsce na tyle bezpieczne i oswojone, że jego opuszczenie naznaczone jest ryzykiem zbyt wielkim.

Prowadzenie: dr hab. Rafał Syska - kurator wystawy „Wajda”, historyk filmu i specjalista od kina współczesnego, adiunkt habilitowany w Instytucie Sztuk Audiowizualnych UJ. Autor kilku książek, kilkunastu artykułów i esejów naukowych poświęconych zjawiskom najnowszego kina, przemocy w filmie, neomodernizmowi i slow cinema, a także z zakresu analizy i historii filmu. Dotychczas wydał m.in. Film i przemoc. Sposoby obrazowania przemocy w kinie (2003), Zachować dystans. Filmowy świat Roberta Altmana (2008), Poezja obrazu. Filmy Theo Angelopoulosa (2008), Filmowy neomodernizm (2014). Stypendysta Fundacji Tygodnika „Polityka", Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej i Fundacji Kościuszkowskiej. W 2012 roku scholar visiting na Columbia University w Nowym Jorku oraz University of Southern California w Los Angeles. Pomysłodawca, założyciel i redaktor naczelny czasopisma o tematyce audiowizualnej EKRANy (od 2011). W 2014 roku był kuratorem wystawy „Stanley Kubrick” w Muzeum Narodowym w Krakowie. W listopadzie 2015 roku został wybrany na stanowisko dyrektora nowo powstałego Narodowego Centrum Kultury Filmowej w Łodzi.

Miejsce: Sala AV Gmach Główny MNK

WSTĘP WOLNY

Wystawa WAJDA została dofinansowana ze środków: Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej i Gminy Miejskiej Kraków.
Słowa kluczowe: WAJDA, wykład
Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję