Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebookflickr flickr googleplus googleplusinstagram instagram pinterest pinterest searchsearchtwitter twitterwifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair Listgridheart kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar Logo
Wizerunki ludzi piszących – autorzy i ich dzieła 14.01-30.08.2020 Wizerunki ludzi piszących – autorzy i ich dzieła

Portret Mikołaja Reja w drzeworycie z krakowskiego wydania Zwierzyńca z 1574 r. oraz popiersie Adama Mickiewicza w litografii z warszawskiej edycji Poezji z 1833 r. – te i inne portrety ludzi pióra można obejrzeć na wystawie poświęconej wizerunkom autorów i ich dziełom.

Prezentujemy 73 stare księgi, 5 atlasów i 14 map ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie, wydane od początku XVI do XIX stulecia włącznie. Na kartach ksiąg pokazane zostały portrety pisarzy, poetów i uczonych z różnych krajów Europy oraz z Polski, tworzących od starożytności po wiek XIX. Są wśród eksponowanych obiektów dzieła twórców znanych i podziwianych do dziś, takich jak wielcy epicy starożytnej Grecji i Rzymu Homer i Wergiliusz, ale są też prace, które – podobnie jak nazwiska ich autorów – w powszechnej świadomości uległy zapomnieniu.

Czy pamiętamy twarze, bądź późniejsze wyobrażenia wizerunków, choćby tych najsławniejszych autorów, których wpływ na rozwój literatury, nauki i kultury czy religię był bezsprzeczny? Warto popatrzeć na ludzi parających się zawodowo piórem, poetów, pisarzy, świętych kościoła katolickiego i wielkich reformatorów religijnych, wybitnych uczonych z różnych dziedzin – astronomów, historyków, geografów i kartografów, medyków, podróżników. Na jednym z portretów został na przykład ukazany Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka”, który opisał swoją pełną przygód podróż do Ziemi Świętej, odbytą w latach 1582–1584.


Patrząc na drzeworyty, miedzioryty, akwaforty i litografie z wizerunkami, próbujemy odnaleźć ukrytą w nich prawdę o twórcach oraz czasach, w których żyli i pisali. Sportretowani autorzy ukazani są nie tyle przez pryzmat swoich dzieł, ile przede wszystkim poprzez swoją fizyczność, odzwierciedlającą ich rzeczywisty lub imaginacyjny wygląd. Często przedstawienia te uzupełniane były dodatkowymi danymi biograficznymi, jak choćby wiek portretowanego, bądź wierszami sławiącymi wielkość dokonań autora, zaś dołączony do wizerunku przedmiot symbolizował jego profesję, a herb świadczył o szlacheckim pochodzeniu. Niekiedy podobizny twórców odnajdujemy na ozdobnych kartach tytułowych, na przykład przedstawione w medalionie popiersie sławnego włoskiego poety Torquato Tasso, wieńczące architektoniczne obramowanie tytułu pięknej edycji jego poematu Jerozolima wyzwolona z 1590 r. Niektóre ryciny ukazują autora dzieła podczas pracy, na przykład Erazma z Rotterdamu, sławnego niderlandzkiego humanistę, piszącego gęsim piórem w otoczeniu ksiąg, czy Jacoba de Wilde, holenderskiego kolekcjonera monet, gemm i medali starożytnych żyjącego w XVII i na początku XVIII w., przedstawionego z numizmatami w dłoni na tle biblioteki.


Postać sławnego gdańskiego siedemnastowiecznego astronoma Jana Heweliusza ukazana została na wspaniałym miedziorytniczym portrecie, wykonanym przez Jeremiasza Falcka, wybitnego ówczesnego gdańskiego rytownika. Miedzioryt ten został zamieszczony w dziele Heweliusza z 1647 r. opisującym księżyc. Widzimy także astronoma wraz z żoną podczas obserwacji i pomiarów astronomicznych, których dokonywali wspólnie w zbudowanym przez Heweliusza obserwatorium, na dachach jego kamienic. Para ukazana została na miedziorycie zamieszczonym w Machina Coelestis, dziele Heweliusza z 1673 r.

Portrety mogły także wprowadzić czytelnika w błąd. Tak jest w przypadku wizerunków Jana Kochanowskiego. Najsławniejszy polski poeta doby renesansu jest na wystawie zaprezentowany niestereotypowo, bo poprzez wizerunki mylnie uznane za jego podobizny. W Gnieździe cnoty Bartosza Paprockiego z 1578 r. znajduje się drzeworyt uchodzący za domniemany portret Jana Kochanowskiego, którego autentyczność podawana jest jednak w wątpliwość. Z kolei w dwóch dziewiętnastowiecznych edycjach dzieł poety, z 1803 i 1835 r., zamieszczone zostały portrety, które w rzeczywistości przedstawiają Piotra Kochanowskiego, bratanka Jana, także poetę.


Stare księgi to nie tylko materialne efekty twórczości różnych autorów, pomniki ich myśli, dokonań i odkryć po raz pierwszy przedstawione w druku. To niekiedy również możliwość bliższego poznania postaci twórców. Suche dane biograficzne zyskują twarz swojego bohatera, w którą możemy spojrzeć dzisiaj także i my.

Kurator i koordynator wystawy: Iwona Długopolska

Słowa kluczowe:

stare księgi, mapy

Muzeum  im. Emeryka Hutten-Czapskiego

ul. Piłsudskiego 12, 31-109 Kraków Biblioteka, Gabinet Kartograficzny
  • pon: nieczynne
  • wt: 10-17
  • śr-pt: 10-16
  • sob: 10 - 17
  • niedz: 10 - 16
Reprodukcja popiersia Adama Mickiewicza wg. rysunku Leopolda Horovitza. [1890 lub po]
/ Dwa portrety A. Mickiewicza: z maski pośmiertnej i reprodukcja popiersia oraz fragm. trumny.
Wizerunki ludzi piszących
Popiersie z profilu Adama Mickiewicza. Litografia w pierwszej i jedynej zbiorowej warszawskiej edycji dzieł A. Mickiewicza, wydanej za życia poety
/ Adam Mickiewicz, Poezye t. 1, Warszawa 1833.
Wizerunki ludzi piszących
Portret mylnie uważany za podobiznę Jana Kochanowskiego, największego poety polskiego doby renesansu. W rzeczywistości na rycinie ukazana została podobizna poety Piotra Kochanowskiego, bratanka Jana Kochanowskiego
/ Jan Kochanowski, Dzieła Warszawa 1803.
Wizerunki ludzi piszących
Popiersie w owalu Andrzeja Maksymiliana Fredry, autora dzieła poświęconego tematyce militarnej. Księga pierwsza wydana została w Amsterdamie w 1668 r., a księga druga w Lipsku w 1757 r.
/ A.M. Fredro, Militarivm Sev Axiomatvm Belli, Lipsk 1757
Wizerunki ludzi piszących
Tacyt, największy starożytny historyk rzymski, piszący na karcie, patrzący na popiersie teścia Juliusza Agrikoli, konsula rzymskiego i zdobywcy Brytanii - miedzioryt
/ Tacyt, Opera, Parisiis 1760.
Wizerunki ludzi piszących
Frontispis – kompozycja z portretami poetów i pisarzy polskich od XVI po XVIII w.
/ Sielanki polskie z róznych autorów, Warszawa 1778.
Wizerunki ludzi piszących
Popiersie Homera, starożytnego greckiego poety, autora dwóch eposów Iliady i Odysei, które dały początek literaturze europejskiej
/ Homer, L’Iliade, Paris 1772.
Wizerunki ludzi piszących
Erazm z Rotterdamu, sławny niderlandzki humanista podczas pracy pisarskiej. Miedziorytnicza karta tytułowa
/ E. Roterodamus, Liber utilissimus, Amsterdam 1629
Wizerunki ludzi piszących
Portret Andreasa Vesaliusa, XVI-wiecznego lekarza, uczonego, twórcy nowożytnej anatomii – miedzioryt
/ A. Vesalius, Anatomia, Coloniae 1617
Wizerunki ludzi piszących
Portret Jana Heweliusza, wielkiego gdańskiego astronoma, z żoną podczas dokonywanych obserwacji nieba. Miedzioryt w dziele Heweliusza
/ J. Hevelius, Machina Coelestis, Gedani 1673.
Wizerunki ludzi piszących
Wizerunek św. Augustyna, piszącego w natchnieniu, filozofa, teologa oraz świętego Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej – miedzioryt
/ S. A. Augustini Hipponensis Episcopi Vita, Antwerpia, 1702.
Wizerunki ludzi piszących
Przedstawienie Marcina Lutra, niemieckiego reformatora religijnego, autora przekładu Biblii na język niemiecki. Miedzioryt wykonany na podstawie płyty nagrobnej Lutra
/ Biblia, Das ist Die gantze Schrift Altes und Neues Testaments, Nürnberg 1685.
Wizerunki ludzi piszących
Portret Gerarda Mercatora flamandzkiego geografa i kartografa. Miedzioryt w edycji Geografii Ptolemeusza przygotowanej przez Mercatora.
/ C. Ptolemaeus, Geographiae […] per G. Mercator, Francofurti 1605.
Wizerunki ludzi piszących
Miedziorytnicza karta tytułowa Jerozolimy wyzwolonej Torquata Tassa, z popiersiem poety w medalionie, wieńczącym architektoniczne obramienie tytułu
/ T. Tasso, La Giervsalemme Liberata, Genova 1590.
Wizerunki ludzi piszących
Portret Mikołaja Reja nazywanego ojcem literatury polskiej. Drzeworyt ukazujący popiersie poety
/ M. Rej, Zwierziniec, Kraków 1574.
Wizerunki ludzi piszących
Domniemany portret Jana Kochanowskiego. Drzeworyt z dzieła heraldycznego Bartosza Paprockiego, heraldyka, pisarza i historyka polskiego
/ B. Paprocki, Gniazdo cnoty, Kraków 1578.
Wizerunki ludzi piszących
Wręczania dokumentu przez kanclerza Jana Łaskiego królowi Aleksandrowi. Drzeworyt na karcie tytułowej pierwszego drukowanego, urzędowego zbioru praw polskich.
/ J. Łaski, Commune incliti Poloniae, Kraków 1506.
Wizerunki ludzi piszących
Portret Cornelis de Bruyn holenderskiego podróżnika
Wizerunki ludzi piszących
Portret Athanasiusa Kirchera i frontispis jego dzieła o Chinach i Dalekim Wschodzie z 1667 r. – miedzioryty
Wizerunki ludzi piszących
Wizerunek Hippokratesa- miedzioryt z edycji dzieł wszystkich Hippokratesa, wydanej w Lejdzie w 1665 r.
Wizerunki ludzi piszących
Portret Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła z pierwszego wydanie opisu jego pielgrzymki do Ziemi Świętej, drukowanego w Braniewie w 1601 r.
w tłumaczeniu na język łaciński i redakcji Tomasza Tretera.
Wizerunki ludzi piszących
Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję