Muzeum Narodowe w Krakowie Muzeum Narodowe w Krakowie
Kup bilet

Pątnik, podróżnik, turysta – poznawanie świata

Drzeworyt przedstawiający stojącą, brodatą postać w długiej szacie z rozczochranymi włosami, trzymającą laskę w prawej ręce i paciorki różańca w lewej, oprawioną w ozdobną kwiatową arkadę na pożółkłym, lekko poplamionym papierze.
Drzeworyt przedstawiający stojącą, brodatą postać w długiej szacie z rozczochranymi włosami, trzymającą laskę w prawej ręce i paciorki różańca w lewej, oprawioną w ozdobną kwiatową arkadę na pożółkłym, lekko poplamionym papierze.


Najbardziej dla nas interesującym rezultatem podróży były pisane przez ich uczestników wspomnienia, opisy, traktaty naukowe, krótkie relacje w formie listów. Wydawane były często z planami oraz mapami, wprowadzającymi niekiedy wzór powielany później przez innych kartografów, jak np. w przypadku mapy Krymu zamieszczonej w dziele Marcina Broniowskiego „Tartariae Descriptio” z 1595 r. Wielkim atutem tych prac były publikowane w nich ilustracje, ukazujące egzotykę tych ziem, ich mieszkańców i przyrody. Bogato ilustrowane są dzieła uczonych Athanasiusa Kirchera o Dalekim Wschodzie z 1667 r., praca Johannesa Scheffera o Laponii z 1678 r., czy „Historia ludów północnych” Olausa Magnusa z 1567 r. Dzieło Magnusa uzupełnione zostało pomniejszoną i zmodyfikowaną wersją tzw. Carta Marina, mapy po raz pierwszy publikowanej w 1539 r. w Wenecji. Było to najwcześniejsze, w miarę wierne, odwzorowanie Półwyspu Skandynawskiego i wybrzeży Morza Bałtyckiego. Zaś najbardziej aktualne w XVII w. przedstawienie dolnego biegu Wołgi możemy podziwiać na mapie z dzieła Adama Oleariusa o podróży odbytej w latach 1633-1639 do Moskwy i Persji. Ta literatura świadczy także o tym, że bardzo długo, wyprawiając się jednocześnie przez oceany, Europejczycy odkrywali własny kontynent.

Z myślą o podróżnych powstawały również rozmaite przewodniki i itineraria, które dostarczały konkretnych, praktycznych informacji dotyczących podróżowania. Wkraczający od XVII wieku na drogi Europy turysta, coraz bardziej widoczny w wieku XVIII, był człowiekiem z kręgów elit, który w swoim Grand Tour zdobywał wiedzę i doświadczenie, albo odpoczywał i leczył się u wód. Wiek XIX m. in. dzięki kolejom i żegludze parowej, przyniósł zmiany gospodarcze i społeczne, a wraz z nimi masową turystykę i jej rozwój. Zmiany te ukazuje wielka mapa komunikacyjna świata wydana w Paryżu w 1884 r., zamieszczająca gęstą siatkę połączeń kolejowych i wodnych na morzach i kontynentach.

Na zielonym aksamitnym materiale leżą trzy stare książki: u dołu po lewej otwarta książka z pożółkłymi stronami, z rysunkiem kilku postaci prowadzących osła na lewej stronie i drukowanym tekstem po prawej, a u góry po prawej dwie zamknięte, grube książki w jasnych oprawach ułożone jedna na drugiej z widocznymi małymi białymi etykietami.
Drzeworyt przedstawiający stojącą postać brodatego, starszego mężczyzny w długiej szacie, boso, z laską w prawej ręce i koralem/różańcem w lewej, ukazaną w półprofilu na prostym podłożu, otoczoną łukiem pnączy z kwiatami, wykonany czarnymi kreskami na pożółkłym papierze.
Werner Rolewinck, Fasciculus Temporum. Strassburg ok. 1490. – mnich pielgrzym, drzeworyt
Zbliżenie na cztery grzbiety starych książek ustawionych pionowo — dwa jasne pergaminowe z czytelnymi napisami (między innymi „C.d. Bruins Reizen. I.”) oraz dwa ciemne skórzane z pęknięciami i złoconymi ornamentami.
Rytowany czarno-biały portret w owalnej ramie przedstawiający mężczyznę z krótkimi włosami, wąsami i brodą, w rozłożystym kołnierzu (ruff) i ozdobnej zbroi, otoczony łacińskim napisem na obwódce, z widocznym łacińskim nagłówkiem u góry strony oraz kilkoma wersami łacińskiego tekstu pod obrazem i gęstym kreskowaniem tła.
M. K. Radziwiłł, Hierosolymitana peregrinatio. Brunsberg 1601. – portret Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła, miedzioryt
Zbliżenie na dużą książkę z zdobioną skórzaną okładką i metalowymi zapinkami, na której leży mała biała karteczka z odręcznym napisem, obok fragment jasnej książki na zielonym aksamitu tle.
Stara czarno-biała rycina mapy z ozdobnym tytułem u góry i podziałką na marginesach przedstawiająca rozległy półwysep z zatokami, dużym centralnym akwenem oznaczonym „MOEOTIS PALVS” i mniejszym „MARE SEV PONTVS EVXINVS”, licznymi rysunkami gór w postaci trójkątów, miniaturowymi symbolami miast i fortów oraz licznymi ręcznie pisanymi łacińskimi podpisami rozmieszczonymi po całej powierzchni, z widoczną pionową fałdą kartki pośrodku.
Marcin Broniowski, Tartariae Descriptio. Kolonia 1595. – mapa Krymu
Zbliżenie starych, pożółkłych książek na zielonym materiale — na pierwszym planie rozłożona księga z kreskówkową ilustracją postaci prowadzącej jelenia po lewej stronie i z brązowiejącymi grzbietami kartek, obok otwarta strona z drobnym drukiem, a w tle kilka oprawionych w jasną skórę woluminów.
Stara rycina mapy w odcieniach sepii przedstawiająca rozległe wybrzeże i sieć rzek oraz jezior po prawej, archipelag wysp po lewej, środkowy szew złożonej karty, rząd owalnych medalionowych portretów połączonych zwijanymi wstęgami z napisami, oraz ozdobną kartuszę i ornamentowaną ramę po lewej stronie, z francuskojęzycznymi etykietami.
H. A. Chatelain, Atlas Historique… t. IV. Amsterdam 1732. – fragment mapy obu Ameryk, z wizerunkami odkrywców
Otwarte, stare książki — na pierwszym planie strona z czarno-białą ryciną dwóch postaci w historycznych strojach prowadzących zwierzę z porożem, w tle rozmyte grzbiety kilku oprawionych tomów.
Zbliżenie na otwartą starą książkę leżącą na drewnianym blacie; lewa strona z żółknącym papierem zawiera czarno-biały rysunek dwóch ubranych postaci prowadzących zwierzę z porożem, prawa strona wypełniona zwartym drukowanym tekstem, a w tle stos skórzanych oprawionych tomów na zielonym materiale.
Grafika przedstawia dwa duże żaglowce stojące w zamarzniętym morzu wśród pól lodu; na pierwszym planie nierówne bryły lodu i kilka małych łodzi, a po prawej długa kolumna ludzi ciągnących sanki lub ładunek, w tle niskie skaliste wysepki i pochmurne niebo.
Constantine John Phipps, Voyage Au Pole Boréal. A Paris 1775. – statki biorące udział w wyprawie na Biegun Północny w 1773 r
Zbliżenie na otwartą starą księgę: popękana skórzana okładka z metalowymi zapinkami po lewej i pożółkła wewnętrzna strona po prawej z ozdobną cienką ramką i ornamentem.
Rycina frontowa w prostokątnej ramie: centralnie zawieszona rozdarta skóra z widocznym tytułem i czaszką z porożem u góry, po bokach dwaj mężczyźni w futrzanych strojach trzymający długie zakrzywione drewniane przedmioty, w narożnikach dekoracje z poroży i dużych bębnów, a w dolnym polu mężczyzna opierający się o dwie przewrócone łodzie; u dołu widoczny francuski napis wydawniczy.
Johannes Scheffer, Histoire De La Laponie, Paris 1678. – frontispis
Otwarta, zżółkła książka na drewnianej podstawie, po lewej stronie rysunek renifera i dwóch postaci, po prawej stronie francuski tekst z nagłówkiem "DE LA LAPONIE", obok leży stos zużytych oprawionych książek na zielonym materiale.
Dwustronicowa rycina: po lewej owalny portret starszego mężczyzny w czepcu i ciemnym habicie na tle półek z książkami, otoczony napisem w obramowaniu i prostokątnym kartuszem z odręcznym tekstem poniżej; po prawej architektoniczna kompozycja z kolumnami, chmurami, postaciami w długich szatach stojącymi i klęczącymi na obłokach, puttami, promieniującym monogramem IHS u góry oraz centralnie zawieszonym kartuszem z mapą opisaną m.in. słowem "CHINA".
Athanasius Kircher, China Monumentis, Amsterdam 1667. – portret autora i frontispis
Stara sepia rycina łącząca mapę i pejzaż: u góry meandrująca rzeka i delta z fragmentem mapy oraz napisami (m.in. "MARIS CASPI" i "ASTRACHAN") i panoramą miasta, na pierwszym planie trzy wielbłądy — jeden leżący, jeden zaprzężony do wozu z kopulastym ładunkiem i trzeci przy wielkich beczkach, obok stosy towarów, kilka drobnych postaci ludzi oraz rzędy drzew w tle.
Adam Olearius, Relation Du Voyage D’Adam Olearius En Moscovie, Tartarie, Et Perse, A Paris 1679. – mapa Wołgi fragment
Rycina przedstawiająca nadmorską panoramę z zatoką i kilkoma żaglowcami na pierwszym planie, na drugim planie rozległe pagórki z dwoma stożkowatymi wzniesieniami — jedno z widocznym kraterem — oraz rozrzuconymi domami, drzewami i drogami, z napisem i datą widocznymi u dołu obrazu.
Ascanio duca della Torre Filomarino, Gabinetto Vesuviano, Napoli 1797. – widok Wezuwiusza
Zbliżenie dwóch ozdobnych okładek książek: po lewej jasna pergaminowa okładka z centralnym tłoczeniem, pęknięciami i widocznym szyciem, po prawej ciemnobrązowa skórzana okładka z pozłacanym, misternym ornamentem i wypukłymi pasami grzbietu, między nimi fragment zielonego materiału.
Staroświecka mapa świata z siatką geograficzną dzielącą arkusz na prostokątne pola, kontynentami w odcieniach beżu i brązu na tle bladoniebiesko-zielonych oceanów, rozmieszczonymi czerwonymi kropkami i liniami, tytułem w lewym górnym rogu, dwoma mniejszymi mapami w dolnych rogach oraz legendami i kolumnami nazw w dolnej części.
Anatole Châtelain, Planisphère, Paris 1884. – mapa świata z połączeniami morskimi, drogami kolejowymi i wodnymi, oraz liniami telegraficznymi
Otwarta stara książka na drewnianym blacie z zielonym materiałem, z lewej strony rycina przedstawiająca dwie postaci w historycznych strojach prowadzące zwierzę z porożem, z prawej strony strona z gęstym drukowanym tekstem, obok stos innych starych tomów.
Zbliżenie na cztery pionowo ustawione, mocno zużyte grzbiety starych książek: od lewej jasnożółty z ozdobnymi motywami i odręcznym napisem, ciemnobrązowy popękany skórzany, kremowy z drukowanym napisem „C. d. Bruins Reizen. I.” oraz wąski brązowy z tłoczonymi złotymi ornamentami.
Zbliżenie dwóch starych książek: po lewej jasna, popękana oprawa z widocznym szyciem i tłoczonym rozetowym ornamentem, między nimi wąski pas zielonego materiału, po prawej ciemnobrązowa skórzana oprawa z wypukłymi grzbietami i bogatym złotym tłoczeniem.
Stara, otwarta na ilustracji książka leżąca na zielonym materiale — na pierwszym planie pożółkłe karty z drobnym rysunkiem jelenia i postaci u jego boku oraz gęsto zadrukowaną stroną po prawej, w tle kilka grubych, zabrudzonych tomów z widocznymi wypukłymi grzbietami.
Zbliżenie na trzy ułożone poziomo stare książki z pożółkłymi, warstwowymi krawędziami kartek i postrzępionymi, pofałdowanymi oprawami
Drzeworytowa ilustracja przedstawiająca brodatego mężczyznę w koronie i długim płaszczu, siedzącego z ręką opartą na oparciu, oprawionego ozdobnym łukiem z roślinnymi motywami.
Otwarta stara książka z zżółkłymi kartkami; po prawej drukowany tekst w kolumnie, po lewej czarno-biała rycina przedstawiająca trzy postacie przy koniu, a obok na stole leży stos innych oprawionych tomów na zielonym materiale.
Czapscy Czapscy

ul. Piłsudskiego 12, 31-109 Kraków

Informacje podane w tym formularzu zostaną wykorzystane wyłącznie w celu zapewnienia aktualizacji i personalizacji wysyłki newslettera.