Idź do treści strony
Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo facebook flickr googleplus instagram pinterest searchsearch twitterwifi Zakaz fotografowania youtube wheelchair Listgridheart kir Calendar Calendar Calendar Logo

Lelewel. Rytownik polski

28.01-02.10.2022 Lelewel. Rytownik polski

Wystawa, wpisująca się w obchodzony w 2022 roku Rok Romantyzmu, prezentuje twórczość graficzną Joachima Lelewela. Zasłużony Polak, powszechnie znany jako historyk, profesor uniwersytetów w Wilnie i Warszawie, polityk okresu powstania listopadowego oraz działacz emigracyjny, stworzył również pionierskie publikacje z dziedziny historii polskiej i powszechnej, dziejów piśmiennictwa i księgarstwa w Polsce oraz historii kartografii i numizmatyki starożytnej i średniowiecznej.

„Ekspozycja w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku odkrywa i docenia dokonania Joachima Lelewela jako rytownika. Ta dziedzina jego działalności pozostaje nadal zapomniana, mimo iż należy uznać ją za niezwykle wartościową zarówno ze względu na jej wartość dokumentalną, jak i historyczną. Prace graficzne Lelewela powstawały jako ilustracje do jego prac badawczych, świadcząc o talentach rytownika samouka i pokazując, w jaki sposób potrafił on przekazywać zebraną wiedzę w niezwykle precyzyjnej formie graficznej, przede wszystkim za pomocą map, przedstawień monet i innych zabytków historycznych. W zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się ważna część jego rytowniczego dorobku, składająca się z 232 matryc, którym w większości towarzyszą odbitki poglądowe rycin. Po raz pierwszy od ich pozyskania od rodziny Lelewela w 1897 roku możemy je dziś zaprezentować dzięki wieloletniej pracy Zespołu kustoszy i konserwatorów pod kierownictwem kustosz Janiny Wilkosz z Gabinetu Grafiki i Rysunku. Wystawa »Lelewel. Rytownik Polski« to także podsumowanie złożonego i zakrojonego na dużą skalę programu konserwatorskiego, który zrealizowano w Muzeum Narodowym w Krakowie w latach 2017–2021, obejmującego zarówno matryce, jak i odbitki” – pisze w katalogu wystawy dyrektor MNK prof. dr hab. Andrzej Szczerski.

Na wystawie „Lelewel. Rytownik Polski” prezentowana jest dotychczas mało znana – zapomniana w muzealnych magazynach od 125 lat – wyjątkowa kolekcja niezwykłego grafika amatora. Pozwala ona docenić twórczość graficzną Joachima Lelewela w czterech działach: krajobrazów, numizmatycznym, polskim i w zespole płyt, które w postaci rycin nigdy nie zostały opublikowane z autorskim tekstem i przygotowywane były do planowanego atlasu historii powszechnej. Prace te zaprezentowano na tle biografii twórcy, wskazując także na ważne dla niego postaci i miejsca, z którymi był związany.

Z 232 matryc zobaczymy 220 poddanych konserwacji płyt graficznych: są to mapy, przedstawienia monet i medali, ilustracje do pism z dziejów polskich. Uzupełnia je zbiór wybranych – wyjątkowych, bo niepublikowanych w pracach Lelewela – odbitek z matryc, jedynych dotychczas odszukanych w polskich zbiorach publicznych. Tłem dla spuścizny graficznej jest 170 obiektów, w tym dzieła malarskie i graficzne – wizerunki uczonego, członków jego rodziny, widoki miast i miejsc oraz portrety osób, z którymi był związany, dokumenty, wzory rysunkowe do rycin oraz inne prace artystyczne jego autorstwa, a ponadto monety identyczne z tymi, które odwzorował na matrycach do ilustracji. Dopełnieniem są medale bite w dowód uznania dla jego pracy naukowej i rytowniczej oraz pamiątki: przedmioty osobistego użytku, takie jak kołyska, czapka, okulary, kałamarz, skrzynka z farbami, etui z przyborami kreślarskimi (cyrkle, linijki), maska pośmiertna, pukiel włosów, fotografie Lelewela i jego rodziny, a także te dokumentujące jego „powrót do ojczyzny” – sprowadzenie prochów z cmentarza Montmartre do Wilna.

Joachim Lelewel urodził się w 1786 roku w Warszawie. Po zajęciu miasta przez wojska Suworowa Lelewelowie tracą majątek, żyją skromnie. Joachima uczą w domu pijarzy. W 1796 roku rodzina przeprowadza się do Woli Cygowskiej. W latach 1804–1807 w Wilnie uczy się na nauczyciela. W kolejnym roku przymierza się do rytownictwa i zostaje nauczycielem historii w Krzemieńcu. W 1811 roku wraca do Warszawy, gdzie podejmuje „wstręt i obrzydzenie budzącą”, ale dającą zarobek pracę biurową w administracji Ministerium Spraw Wewnętrznych. Pisze i ilustruje własne prace naukowe. Zostaje bibliotekarzem w bibliotece publicznej w Warszawie. Katedrę Historii Powszechnej na Uniwersytecie Wileńskim obejmuje na początku 1822 roku. Wspiera filomatów, za co musi opuścić Wilno. Wyjeżdża do Warszawy, gdzie bieduje. W 1830 roku pisze: „Z końcem listopada […] straciłem ojca; naród powstał, zatrudnienia naukowe zupełnie uchylone, przerwane zostały”. Angażuje się politykę i na kilka lat porzuca pracę naukową. Podczas powstania listopadowego jest członkiem konserwatywnego Rządu Narodowego i równocześnie przez młodych spiskowców zostaje wybrany na prezesa Towarzystwa Patriotycznego. Po upadku powstania rusza do Francji, skąd zostaje wydalony do Belgii. Schorowanego, klepiącego biedę starca przyjaciele wywożą w 1861 roku do Paryża, by ratować jego zdrowie. Wbrew ich staraniom Lelewel umiera i zostaje pochowany w zbiorowej mogile na cmentarzu Montmartre.

Twórczość graficzną i wątki biograficzne polskiego Diogenesa prezentowane na wystawie znakomicie oddaje obszerny katalog. W pierwszej części zamieszczono kalendarium życia uczonego, omówiono jego działalność rytowniczą i rysunkową, a także przedstawiono zagadnienia związane z przeprowadzoną przez Muzeum Narodowe w Krakowie konserwacją płyt i rycin. Część druga to prezentacja matryc i wykonanych z nich odbitek, którą ilustruje przeszło 600 fotografii.

Zespół kuratorski pod kierownictwem Janiny Wilkosz w składzie:
Anna Bogusz, Danuta Godyń, Katarzyna Król-Goździk, Ryszard Perzanowski, Katarzyna Podniesińska, Małgorzata Skwarczyńska

Projekt aranżacji wystawy: Ewa Morzyniec

Koordynator: Katarzyna Pawłowska

Katalog wystawy dostępny na eksiegarnia.mnk.pl

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Nazwa zadania:
Realizacja wystawy „Lelewel. Rytownik Polski”

wartość dofinansowania: 250 000,00 zł

Słowa kluczowe:

Lelewel, wystawa, sukiennice

Galeria Sztuki Polskiej XIX w. w Sukiennicach

Rynek Główny 3, 31-042 Kraków Sala Wystaw Zmiennych
  • pon: nieczynne
  • wtorek: 10.00 - 19.00
  • środa - czwartek: 10.00-18.00
  • piątek - sobota: 10.00 - 19.00
  • niedziela: 10.00-18.00

Joachim Lelewel, 1. Antyczny obraz świata wg Pomponiusza Meli w inicjale „O”, z rękopisu z 1417 roku z Biblioteki w Reims, 2. Mapa świata Fra Mauro z lat 1457-1479, z manuskryptu w Monasterze św. Michała w Murano, 3. Mapa basenu Morza Śródziemnego Mauro z Il Mappamondo di Fra Mauro Placido Zurli z 1806, nałożona na siatkę współrzędnych geograficznych mapy XIX-wiecznej – matryca planszy XXXIII do atlasu Géographie du moyen âge, Bruxelles 1850, kwiecień 1846, akwaforta, blacha miedziana fazowana, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Joachim Lelewel, 1. Antyczny obraz świata wg Pomponiusza Meli w inicjale „O”, z rękopisu z 1417 roku z Biblioteki w Reims, 2. Mapa świata Fra Mauro z lat 1457-1479, z manuskryptu w Monasterze św. Michała w Murano, 3. Mapa basenu Morza Śródziemnego Mauro z Il Mappamondo di Fra Mauro Placido Zurli z 1806, nałożona na siatkę współrzędnych geograficznych mapy XIX-wiecznej – plansza XXXIII do atlasu Géographie du moyen âge, Bruxelles 1850, kwiecień 1846, odbitka na papierze czerpanym, ręcznie kolorowana, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Joachim Lelewel, Mapa wg fragmentu portolanu katalońskiego z 1375 (1378) roku –plansza XXIX do atlasu Géographie du moyen âge, Bruxelles 1850, marzec 1847, akwaforta na papierze czerpanym, odbitka ręcznie kolorowana, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Joachim Lelewel, Medale greckie i nieco jinnych starożytnych – matryca do planowanej publikacji o monetach antycznych (niepowstałej), 1828, akwaforta, blacha miedziana, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Joachim Lelewel, Kopie starodruków: winiety z druków Jana Weissenburgera z Norymbergi, wydane nakładem Marka Szarffenberga, Jana Knobloucha w Strasburgu i Urbana Kaima, inicjały i winiety z druków oficyny Jana Hallera – matryca tablicy IV do Bibliograficznych ksiąg dwoje, t. 1, Wilno 1822, 1822, akwaforta, blacha miedziana, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy
Nicolas Eustache Maurin, Portret Joachima Lelewela, z: Les Polonais et les Polonaises de la Révolution du 29 Novembre 1830 (...), Paris [1832-1836], litografia kredką, papier czerpany, Muzeum Narodowe w Krakowie
Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Joachim Lelewel w brukselskiej pracowni, fotografia portretu Polikarpa Gumińskiego z 1861 r., odbitka albuminowa, papier fotograficzny, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Bronisław Puc, Ksawery Pilatti, Tableau z portretami rodziny Lelewelów – Henryk Loelhoeffel von Lowensprung (Lelewel) i Konstancja z Jauchów Lelewelowa, Karol Lelewel i Ewa z Szeluttów Lelewelowa, Joachim Lelewel, Prot Lelewel, Jan Paweł Lelewel, 1882, drzeworyt sztorcowy, papier, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Okulary, wg tradycji pamiątka po Joachimie Lelewelu, Prusy (?), przed 1829, mosiądz, szkła optyczne, szlifowane, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Notes – pamiątka po Joachimie Lelewelu, Paryż (?), przed 1861, oprawa: cienkie deseczki malowane olejno, papier, skóra, Muzeum Narodowe w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Joachim Lelewel, Okruchy kamieni Sławian Zaodrzańskich - fragmenta lapidum slavorum, ilustracja rozdz. 16. Drzwi kościelne płockie i gnieźnieńskie z lat 1133, 1155 w: Polska wieków średnich, t. 4, Poznań 1851, 1850, akwaforta, papier, Biblioteka Muzeum Narodowego w Krakowie

Joachim Lelewel - Fotogaleria dzieł wiodących wystawy

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Patronat honorowy Ambasady Belgii

MECENAS MUZEUM NARODOWEGO W KRAKOWIE

PARTNER STRATEGICZNY MUZEUM NARODOWEGO W KRAKOWIE

Partnerzy wystawy

partner promocyjny

Patroni medialni

Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję