Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebookflickr flickr googleplus googleplusinstagram instagram pinterest pinterest searchsearchtwitter twitterwifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair Listgridheart kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar Logo
Czapski z Kurozwęk 10.07.2021-13.03.2022 Czapski z Kurozwęk Przypomnij o wydarzeniu Dodaj do planera
Powiększ tekst Powiększ tekst Drukuj

Malarstwo Józefa Czapskiego z kolekcji Jolanty z Wańkowiczów markizy de Boisgelin i Gilles’a markiza de Boisgelin w zbiorach Michaela Popiela markiza de Boisgelin w Kurozwękach.

Prezentowana kolekcja malarstwa Józefa Czapskiego została stworzona przez Jolantę z Wańkowiczów markizę de Boisgelin (1923–1964) i jej męża Gilles’a markiza de Boisgelin (1919–1990). „Z paru moich protektorów kupujących jest Jola Boisgelin, ona Polka bez grosza, on bardzo bogaty, i oni jedni mnie jeszcze kupują, ale wieszają tylko moje studia do ostatnich granic «holenderskie». Wszystkie pamięciowe «od wizji» – te, które są moim widzeniem ludzi itd., stawiają za szafą w służbowych pokojach – bo im ściany «wyłamują»ˮ – pisał Czapski do swojego przyjaciela Ludwika Heringa w liście z 9 listopada 1960 roku. Po przedwczesnej i tragicznej śmierci Joli dodawał: „To była moja tu najserdeczniejsza przyjaciółka” (z listu do Heringa, 12 października 1965 roku).

Czapski portretował Gilles’a i Jolę, wielką piękność; przedstawił Joli Czesława Miłosza i Jeana Colina, o czym świadczą zapiski Czapskiego w eksponowanych również na naszej wystawie dziennikach. Być może bywał także w zamku rodowym Coatguelen w Pléhédel w Bretanii (bywał tam na pewno Miłosz), a obrazy o tematyce morskiej, dość liczne w tym zbiorze, powstały być może pod urokiem tego niezwykłego, surowego wybrzeża. Po przedwczesnej śmierci Jolanty Gilles kontynuował zainteresowania żony, kupował obrazy Czapskiego, wspierając go.

Najwcześniejszy obraz w tej kolekcji pochodzi z roku 1953 (Zadumany fryzjer), ostatni to Klatka schodowa z 1977 roku – portret schodów wiodących do pokoiku Józefa Czapskiego i, wyżej, pokoiku jego siostry Marii Czapskiej w Maisons-Laffitte pod Paryżem, w siedzibie Instytutu Literackiego i „Kulturyˮ, gdzie rodzeństwo spędziło połowę swojego życia. Z przyjaźni i przez splot ludzkich losów powstała jedna z najciekawszych prywatnych kolekcji malarstwa Czapskiego na świecie, a po kolekcji Barbary i Richarda Aeschlimannów z Chexbres w Szwajcarii również największa. To w tej kolekcji, liczącej  dwadzieścia trzy obrazy olejne, spotkamy te najsłynniejsze: Autoportret z żarówką (1958), Piesek w zielonym płaszczyku (Cierpliwy piesek) (1971) czy Żółte stoliki i popielniczka (1957). Kolekcję Boisgelin-Popiel uzupełnia sześć akwarel i rysunek przedstawiający Jolę (z 1954 roku).

Obrazy i akwarele eksponujemy w oryginalnych ramach. Rozramowanie obrazów olejnych pozwoliło sprawdzić datowanie i sygnatury skryte pod ciężką ramą. Niektóre dzieła mają notatki poczynione ręką Czapskiego. Na blejtramie Café de la Concorde mamy: „Chaises vides” (puste krzesła); na blejtramie Stara kobieta w czerni:  „Rosaire, 1956” (różaniec, modlitwa różańcowa). Są prace niedatowane i niesygnowane, np. Łódka z czerwonym żaglem czy Zadumany fryzjer, ale zapiski w dziennikach artysty – opisujące proces malowania – pozwoliły datować niektóre z nich. W takich przypadkach w podpisach na wystawie występują nawiasy kwadratowe. Poprzez staranne badanie obiektu de visu oraz dzięki ich cyfrowym wizerunkom (miękkie rozproszone światło) – a także studia źródeł takich jak dzienniki Czapskiego udało się sprostować kilka występujących w literaturze przedmiotu omyłek co do datowania obrazów z tej kolekcji i przesunąć datę najwcześniejszego z nich. 

Fascynującym tematem, godnym osobnej rozprawy, jest tytułowanie obrazów przez Czapskiego (proszę spojrzeć na cytowany poniżej fragment dziennika). Czapski nadawał tytuły lakoniczne: „Fryzjer”, „Rue Jacob”, „Autoportret” (na Autoportret z książkami); chwytające dojmujący detal: „Voile rouge” (czerwony żagiel), „Chaussettes rouges” (czerwone skarpetki – dla znanego obrazu Żółte stoliki i popielniczka); czasem dowcipne – „Szmata czerwona” (w literaturze przedmiotu występuje jako Czerwona draperia). Dzienniki są w tym względzie nieocenionym źródłem. Te, które posłużyły kuratorowi do powyższych zadań, pokazujemy na wystawie. W listopadzie 2021 roku ze względów konserwatorskich zmienimy obecny układ dzienników na inny, również korespondujący z tematem kolekcji z Kurozwęk.

Jak sam Czapski widział kolekcję Joli i Gilles’a de Boisgelin? „Moje tam dobre obrazy 3 martwe: Zielone gruszki; Pomarańcze; Wazon; Słomiane krzesła w kawiarni; Stara kobieta z różańcem; Czerwona kobieta przy barze. Uczucie, że tam są może moje najlepsze obrazy, najostrzej, jakby na świeżo przeżyte, jakbym dopiero teraz odkrył, co warte w moim malarstwie, a malowałem je nie bardzo wiedząc [widząc]?” – zanotował 12 maja 1978 w dzienniku.

Gilles VI markiz de Boisgelin, wicehrabia Pléhédel, zmarł bezpotomnie. Całą kolekcję i majątek zapisał Michałowi Popielowi, synowi Jana Marcina Popiela, siostrzeńca Jolanty Wańkowicz. Ostatni właściciele Kurozwęk – Popielowie herbu Sulima ­– są dla Krakowa nie mniej znani i zasłużeni. Wymieńmy tylko Pawła Popiela (1807–1892), prekursora konserwatyzmu na ziemiach polskich, jednego z najważniejszych polskich myślicieli konserwatywnych XIX wieku, autora pism politycznych i pamiętników. Był on założycielem (w 1848) i akcjonariuszem krakowskiego dziennika „Czas”, istniejącego do 1939 roku. Jako miłośnik zabytków, pełniąc funkcję pierwszego konserwatora budownictwa i sztuki Krakowa i okręgu, przyczynił się do odbudowy (szczególnie po pożarze miasta w 1850) wielu kluczowych zabytków; uczestniczył w zakładaniu Muzeum Narodowego.

W 1996 roku Jan Marcin Popiel (ojciec) i Michał Popiel de Boisgelin (syn) za gorącą namową kuzyna, Bogumiła Książka, sprowadzili kolekcję z zamku rodowego w Bretanii do Polski. Prezentowana jest obecnie w pałacu Kurozwękach, który właśnie jest restaurowany; od 2022 roku będzie można ją podziwiać w nowej galerii sztuki współczesnej na najwyższym piętrze rezydencji. 

Na wystawie prezentujemy też rzadkie książki, zdjęcia, listy, ręcznie robiony kalendarz, a także sygnet rodowy ze zbiorów Michaela Popiela de Boisgelin z Kurozwęk.

Koncepcja, scenariusz, teksty, koordynacja wystawy: Agnieszka Kosińska

Kurator: Agnieszka Kosińska

Aranżacja: Magdalena Bujak, Agnieszka Kosińska, Krystyna Zachwatowicz-Wajda

Dzieła Józefa Czapskiego. Copyright © by Weronika Orkisz

Opracowała: A. Kosińska

Pawilon Józefa Czapskiego

ul. Piłsudskiego 12, 31-109 Kraków
  • pon: nieczynne
  • wt: 10-17
  • śr-pt: 10-16
  • sob: 10-17
  • niedz: 10 - 16
Józef Czapski, Piesek w zielonym płaszczyku 1971, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Rysunek Józefa Czapskiego przedstawiający Jolantę (Jolę) z Wańkowiczów de Boisgelin, 1954, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Kalendarz ręcznie wykonany dla Jolanty (matki) z Römerów Wańkowicz, 1946, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Autoportret z książkami, 1973, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Klatka schodowa, 1977, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Melchior Wańkowicz: Kundlizm, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Martwa natura z kieliszkiem, 1968, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Portret Gilles’a de Boisgelin, 1954, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Sygnet rodowy de Boisgelin, złoto, karneol, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Spacer brzegiem morza, 1973, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Zielone owoce na stole, 1963, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Czerwona draperia, 1962, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Żółte stoliki i popielniczka, 1957, olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Józef Czapski, Łódka z czerwonym żaglem, [1972], olej na płótnie, zbiory Michael Popiel de Boisgelin, Kurozwęki
Czapski z Kurozwęk
Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję