Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebookflickr flickr googleplus googleplusinstagram instagram pinterest pinterest searchsearchtwitter twitterwifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair Listgridheart LOGO kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara 05.03-28.07.2019 Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Kawiarnia
Powiększ tekst Powiększ tekst Drukuj

Człowiek od chwili urodzenia aż do śmierci jest podmiotem prawa. Czym zatem jest prawo i jego skomplikowana oraz wieloznaczna natura? Jak prawo kształtowało i różnicowało się na przestrzeni wieków? Czy było dla ludzi tożsame z pojęciem sprawiedliwości? Co postrzegano jako winę i jakie groziły winowajcom kary?

Odpowiedzi na te i wiele innych pytań próbujemy odnaleźć na kartach dawnych ksiąg prezentowanych na wystawie dotyczącej szeroko pojętej tematyki prawa, winy i kary. Pokazano 79 ksiąg, od najstarszych inkunabułów wydanych jeszcze w końcu XV wieku aż po książki z pierwszej połowy XIX wieku, a także 19 map i atlasów, ukazujących świat i Europę, powstałych od końca XVI do połowy XIX wieku. Wśród zebranych dzieł znalazły się traktaty i rozprawy prawnicze, różne kodeksy i zbiory praw, ustawy konstytucyjne oraz podręczniki do nauki prawa.

Wątki odnoszące się do kwestii winy i kary oraz istoty sprawiedliwości odnajdujemy także w dziełach podróżniczych, historycznych czy literackich. W przewodniku po Paryżu z 1716 roku można zobaczyć rycinę z widokiem Bastylii. W historii magistratów miast polskich z 1845 roku znajduje się litografia ukazująca izbę sądową w Ratuszu krakowskim zburzonym w roku 1820, a w pracy wydanej w Lipsku w 1805 roku pokazane zostały różne rodzaje kar wymierzanych w Rosji na początku XIX wieku.
Wystawa ilustruje rozwój prawa cywilnego, karnego oraz prawa kościelnego w krajach europejskich i Polsce od średniowiecza po wiek XIX. Prawo rzymskie, które znacząco wpłynęło na rozwój prawodawstwa europejskiego, ukazane zostało poprzez Digesta – na wystawie wydanie z 1562 roku – będące efektem wielkiej kodyfikacji prawa rzymskiego dokonanej w pierwszej połowie VI wieku na rozkaz cesarza bizantyjskiego Justyniana I. Towarzyszy im Corpus Iuris Civilis z lat 1594–1595 w redakcji Denysa Godefroya, francuskiego prawnika, który po raz pierwszy użył tego określenia odnoszącego się do całości kompilacji prawa rzymskiego.

Prawo kościelne reprezentują zbiory prawa kanoniczego: Dekret Gracjana z XII wieku, wydany w Paryżu w 1516 roku, oraz Klementyny papieża Klemensa V z roku 1313, wydrukowane w Lyonie w 1548 roku. Oba zbiory weszły w skład Corpus Iuris Canonici, kodeksu prawa kanonicznego kształtującego się od XII do XV wieku.


Czym była wina i kara w kontekście eschatologicznym, przedstawiają drzeworyty ukazujące dni Apokalipsy i Sądu Ostatecznego w amsterdamskiej edycji Biblii z roku 1578 oraz wyobrażenie piekła w bogato ilustrowanym weneckim wydaniu Boskiej komedii Dantego z 1544 roku. Wydane w Krakowie w latach 20. i 30. XVI wieku krótkie prace dotyczące zasad spowiedzi w Kościele katolickim w praktyce odnosiły się do pojęcia grzechu i jego odpuszczenia. W jednej z nich, wydrukowanej w roku 1534, umieszczony został drzeworyt ze sceną spowiedzi.

Z ramienia władzy świeckiej, rzadziej kościelnej, wytaczane były procesy przeciwko czarownicom. Na wystawie pokazana została polska wersja traktatu Młot na czarownice z 1614 roku, napisanego przez Jakoba Sprengera i Heinricha Kramera, dwóch niemieckich dominikanów i inkwizytorów, a wydrukowanego po raz pierwszy w 1487 roku. Krytykiem tychże procesów był Friedrich von Spee, którego traktat wydany w Poznaniu w roku 1647 także znalazł się na ekspozycji.

Prawo polskie ziemskie i grodzkie reprezentowane jest poprzez statuty i zbiory praw z okresu od XVI do XVIII wieku, m.in. Jana Herburta, Stanisława Sarnickiego, Bartłomieja Groickiego, Pawła Szczerbica oraz Andrzeja Zamoyskiego. Pokazane zostały także druki dotyczące sądownictwa i systemu karnego od czasów monarchii stanowej i Rzeczypospolitej Szlacheckiej przez próby ich reformy w czasie Sejmu Czteroletniego w latach 1788–1792 aż po okres zaborów i wprowadzenie Kodeksu Napoleona w Księstwie Warszawskim w roku 1808.

Pojęcie sprawiedliwości, nieodłącznie łączące się z systemem prawnym i karnym, obrazują personifikacje rzymskiego bóstwa Iustitii – Sprawiedliwości oraz jej alegoryczne przedstawienia, umieszczane na kartach tytułowych i w winietach ksiąg. Swoje zdanie w kwestii sprawiedliwości praw wypowiedział w dwuwierszu Jan Kochanowski. Jego aforyzm: „Prawa są równie iako paięczyna, Wróbl się przebije, a na muszkę wina”, został umieszczony w zbiorze utworów z 1604 roku, również prezentowanym na wystawie.

Kurator: Iwona Długopolska

Autor: Iwona Długopolska
Słowa kluczowe:

wystawa, Muzeum Czapskich

Muzeum  im. Emeryka Hutten-Czapskiego

ul. Piłsudskiego 12, 31-109 Kraków
  • pon: nieczynne
  • wt-pt: 09-16
  • sob: 10 - 18
  • niedz: 10 - 16
Karol Mecherzyński, O Magistratach Miast Polskich A W Szczególności Miasta Krakowa. Kraków, 1845, MNK
Personifikacja wymiaru sprawiedliwości – winieta na karcie tytułowej.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Karol Mecherzyński, O Magistratach Miast Polskich A W Szczególności Miasta Krakowa. Kraków, 1845, MNK
Widok Izby Sądowej w Ratuszu Krakowskim zburzonym w 1820 r. – litografia.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Gottfried Lengnich, Prawo Pospolite Krolestwa Polskiego. W Krakowie, 1761, MNK
Prawo publiczne Królestwa Polskiego Gottfrieda Lengnicha w tłumaczeniu na język polski – karta tytułowa.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Sposob Krotki Do Ułożenia Processu Sądowego w Miastach Wolnych Rzeczypospolitey Polskiey […] Roku 1791. w Warszawie, MNK
Karta tytułowa opisu procesu sądowego różnych instancji w miastach polskich opracowanego w dobie Sejmu Czteroletniego w roku 1791.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Thomas More, L’Utopie. A Leide, 1715, MNK
Więźniowie w złotych łańcuchach – miedzioryt w dziele Tomasza Morusa Utopia, w którym autor stworzył wizję idealnego społeczeństwa, żyjącego w sprawiedliwym państwie.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Claude-Marin Saugrain, Les Curiositez De Paris, De Versailles, De Marly, De Vincennes, De S. Cloud, Et Des Environs. A Paris, 1716, MNK
Widok wschodniej części Paryża, z budynkiem Bastylii w tle - drzeworyt z przewodnika po Paryżu. Od XVII w. Bastylia była ciężkim więzieniem. Jej zdobycie 14 lipca 1789 r. uznawane jest za początek Rewolucji Francuskiej.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
John Howard, État Des Prisons, Des Hôpitaux Et Des Maisons De Force. A Paris, 1791, MNK
Przestępca prowadzony ulicami w tzw. płaszczu hańby lub płaszczu hiszpańskim czyli narzędziu kary podobnym do beczki. Miedzioryt z tomu 1 Stanu więzień, szpitali i domów poprawczych, pracy postulującej m.in. reformę więziennictwa i szpitalnictwa.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Mikołaj Chwałkowski, Regni Poloniae Jus Publicum. Regiomonti, 1676, MNK
Miedziorytnicza karta tytułowa krótkiego dzieła o ustroju, systemie prawnym, religii oraz geografii Rzeczpospolitej Obojga Narodów, z portretem króla Jana III Sobieskiego. Praca wydana została w Królewcu w roku koronacji Jan III Sobieskiego.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Friedrich von SPEE, Cavtio Criminalis, Seu De Processibvs Contra Sagas Liber. Posnaniae, 1647, MNK
Miedziorytniczy frontyspis traktatu dotyczącego procesów przeciwko czarownicom niemieckiego jezuity i poety, krytyka tychże procesów, wydany w Poznaniu.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Reinhold Curicke, Der Stadt Danzig Historische Beschreibung. Amsterdam und Dantzigk, 1687, MNK
Scena wymierzania kary chłosty przed więzieniem w Gdańsku. Miedzioryt w dziele opisującym historię Gdańska.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Mikołaj Zalaszowski, Jvs Regni Poloniae. Posnaniae, 1720, MNK
Frontyspis podręcznika prawa polskiego, popularnego w XVIII w.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Plutarchus, Opera, Qvae Extant, Omnia Plvtarchi Chaeronei, Ethica Sive Moralia Complectentia. Francofvrti, 1605, MNK
Justitia- personifikacja wymiaru sprawiedliwości umieszczona w drzeworytniczym sygnecie drukarskim, znajdującym się na karcie tytułowej Etyki Plutarcha starożytnego greckiego pisarza.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Grzegorz z Szamotuł, Processus Juris breuior. Cracouiae, 1531, MNK
Karta tytułowa krótkiego podręcznika prawa kanonicznego, opracowanego przez Grzegorza z Szamotuł, profesor prawa kanonicznego na Akademii Krakowskiej
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Digestvm Vetvs. Lvgdvni, 1562., MNK
Arbor iurisdictionum – drzewo jurysdykcji. Drzeworyt z Digesta, najobszerniejszej części prawa rzymskiego, skodyfikowanego w VI w. na rozkaz cesarza Justyniana I.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Digestvm Vetvs. Lvgdvni, 1562., MNK
Justitia na tronie – personifikacja wymiaru sprawiedliwości z drzeworytniczej winiety na karcie tytułowej. Digesta to najobszerniejsza część prawa rzymskiego, skodyfikowanego w VI w. na rozkaz cesarza Justyniana I.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Denys Godefroy, Corpvs Ivris Civilis In IIII. partes distinctum. [Genevae], 1594-1595, MNK
Justitia na tronie – personifikacja wymiaru sprawiedliwości, umieszczona w drzeworytniczym obramieniu karty tytułowej zbioru prawa rzymskiego, skodyfikowanego w VI w. na rozkaz cesarza Justyniana I.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Joost de Damhouder, Praxis Rervm Civilivm, Antverpiae, 1596, MNK
Mundanae Justitiae Effigies – alegoryczne przedstawienie tronującej Sprawiedliwości Ziemskiej o dwóch twarzach rzymskiego boga Janusa. Drzeworyt z traktatu dotyczącego prawa cywilnego autorstwa flamandzkiego prawnika.
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Kara śmierci wykonana na kochanku i niewiernej małżonce władcy Whidah (Juida), królestwa w zachodniej Afryce na terenie dzisiejszego Beninu nad Zatoką Gwinejską – miedzioryt z historii podróży wydanej w latach 1780–1786, MNK
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Kary wymierzane niewolnikom – miedzioryt w opisie francuskiej wyprawy do zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej w latach 1695–1697, MNK
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Miedziorytnicza karta tytułowa dzieła prawniczego wydanego przez Pawła Szczerbica, polskiego prawnika, syndyka lwowskiego i sekretarza królewskiego, MNK
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Wizerunki komisarzy z dzieła Stanisława Sarnickiego porządkującego obowiązujące prawo polskie – drzeworyt, MNK
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Karta tytułowa pracy Bartłomieja Groickiego zawierającej przepisy postępowania sądowego w sądach miejskich, MNK
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Karta tytułowa polskiego tłumaczenia Kodeksu Napoleona , MNK
Ciężka ręka sprawiedliwości – wina, prawo i kara
Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję