Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebookflickr flickr googleplus googleplusinstagram instagram pinterest pinterest searchsearchtwitter twitterwifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair Listgridheart kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar Logo
Beresteczko 1651. Srebrne antependium z sanktuarium Matki Boskiej Chełmskiej 09.07-26.09.2021 Beresteczko 1651. Srebrne antependium z sanktuarium Matki Boskiej Chełmskiej Przypomnij o wydarzeniu Dodaj do planera
Powiększ tekst Powiększ tekst Drukuj

Antependium to ozdobna zasłona, którą umieszcza się poniżej stołu ołtarzowego (mensy). Srebrne antependium z kościoła kolegiackiego w Chełmie jest jedyną pamiątką dawnego, barokowego wystroju tej świątyni, która do 1874 r. była katedrą unickiej diecezji obrządku wschodniego.

Diecezja ta przystąpiła do unii z Rzymem już w r. 1596. Pierwotna cerkiew katedralna została rozebrana w XVIII w. i zastąpiona nową budowlą, którą w formach późnego baroku zaprojektował włoski architekt Paolo Fontana. Prace budowlane zakończono w r. 1756. W okresie rozbiorów Cerkiew greckokatolicka została zlikwidowana przez cara, a chełmską katedrę przekazano prawosławnym. Architektura i wystrój świątyni został przerobiony na modłę moskiewską, zaś srebrne antependium odesłano do Orużenoj Pałaty w Moskwie, skąd wróciło dopiero w r. 1923, odebrane Rosjanom po traktacie ryskim.

Dawna katedralna cerkiew chełmska jest miejscem, gdzie od niepamiętnych czasów czczono bizantyjską ikonę Matki Boskiej z Dzieciątkiem, namalowaną w XII wieku. Jest to przedstawienie w typie Hodegetrii, w odmianie zwanej Dexiokratousa, co oznacza, że Maria trzyma Dzieciątko na prawej ręce. W dawnej Rzeczypospolitej był to jeden z najbardziej popularnych wizerunków maryjnych, który został w r. 1765 uroczyście ukoronowany papieskimi koronami przysłanymi z Rzymu. Po II wojnie światowej wywieziono go z Chełma na Ukrainę i ukryto na półwiecze. Ikonę ujawniono dopiero po upadku Związku Radzieckiego. Dziś znajduje się w Łucku.

Matka Boska Chełmska zawdzięczała  swoją sławę nie tylko licznym cudom, jakich wierni doświadczali w tamtejszym sanktuarium, ale też roli, jaką spełniła w czasie powstania Chmielnickiego. W r. 1651 król Jan Kazimierz zabrał ją ze sobą do wojennego obozu pod Beresteczkiem. Bitwa jaka rozegrała się tam w dniach 28-30 czerwca należała do największych starć militarnych nowożytnej Europy. Polacy odnieśli zwycięstwo nad połączonymi wojskami Kozaków i Tatarów, a po wygranej batalii przystąpili do oblężenia nieprzyjacielskiego taboru. W dniu 10 lipca w obozie kozackim wybuchła panika. Kozacy rzucili się do ucieczki przez bagna. Wielu utopiło się, reszta została dobita. Liczbę poległych szacuje się na 30 tysięcy.

Matce Boskiej Chełmskiej powszechnie przypisywano opiekę i pomoc w zwycięstwie. Na antependium ukazano obozowy namiot, w którym wystawiono cudowną ikonę, adorowaną przez króla Jana Kazimierza. Wojskowi rzucają zdobyczny sztandar tatarski, spętani Kozacy i Tatarzy pokornie przyjmują klęskę. Niedobitki wrogiej armii ścigane przez polskich jeźdźców uciekają przez mokradła gromieni piorunami z chmur, w których widnieje znak MARIA.

Autorem tego znakomitego dzieła był gdański złotnik Johann Jöde (czynny 1707-1743). Przetrwało lub odnotowanych zostało 30 dzieł mistrza: naczyń z dekoracją figuralną (kufle, puchary), sreber liturgicznych i stołowych z ornamentem w stylu regencji.  Antepedium z Chełma to – obok pucharu szyprów wiślanych (1727) – najwybitniejsza z jego prac.

kurator wystawy: dr Tomasz Zaucha
współpraca: Alicja Kilijańska, dr hab. Mirosław P. Kruk
koordynator wystawy: Anna Sobesto
projekt aranżacji: Ewa Morzyniec

Pałac Biskupa Erazma Ciołka

ul. Kanonicza 17, 31-002 Kraków
  • przerwa techniczna: codziennie 13.00-13.30
  • poniedziałek: nieczynne
  • wtorek: 10.00-19.00
  • środa-czwartek: 10.00-18.00
  • piątek-sobota: 10.00-19.00
  • niedziela: 10.00-18.00
Antependium z przedstawieniem króla Jana Kazimierza składającego hołd ikonie Matki Boskiej z Dzieciątkiem po bitwie pod Beresteczkiem w r. 1651
1739 Gdańsk, Johann Jöde, (*1678, czynny 1707-1743)
srebro repusowane, rytowane, cyzelowane
własność Bazyliki Kolegiackej pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie
konserwacja: Sabina Szkodlarska i Kaja Szkodlarska
Beresteczko 1651. Srebrne antependium z sanktuarium Matki Boskiej Chełmskiej
Beresteczko 1651. Srebrne antependium z sanktuarium Matki Boskiej Chełmskiej
Beresteczko 1651. Srebrne antependium z sanktuarium Matki Boskiej Chełmskiej
Beresteczko 1651. Srebrne antependium z sanktuarium Matki Boskiej Chełmskiej
Beresteczko 1651. Srebrne antependium z sanktuarium Matki Boskiej Chełmskiej
Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję