„Pejzaż duszy polskiej” to wystawa wpisująca się w kilkunastoletnią już tradycję prezentacji polskiej sztuki we wnętrzach Pałacu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, organizowanych przez instytucje muzealne.
Zobrazowanie, choćby w zarysie, pejzażu polskiej duszy wymaga postawienia dwóch oczywistych, niełatwych jednak pytań – o istotę polskości, oraz – o źródła jej odczuwania, czyli o to, co ukształtowało naszą świadomość. Wokół tych właśnie pytań zbudowana jest narracja wystawy. Niewielka, złożona z trzydziestu trzech dzieł ekspozycja, już w swym założeniu jest jednak nie tyle próbą pełnej odpowiedzi na te kwestie, co jedynie jej zarysem, rodzajem „impresji na temat...”.
Tego czegoś, co sprawia, że dany motyw, ton, cechę, odczuwamy jako polskie, nie zawsze udaje się precyzyjnie nazwać, zwerbalizować. Odpowiedź na pytanie o istotę polskości jest zatem zawsze w jakiejś mierze subiektywna, podobnie jak efekty poszukiwania jej plastycznego wyrazu, kluczowego w kontekście tworzenia wystawy.
Wydaje się natomiast, iż łatwiej wskazać źródła polskiej zbiorowej wrażliwości. Wspólna przeszłość, historia są wśród nich najważniejsze, szczególnie zaś historia XIX wieku – stulecia narodowych powstań, walki o niepodległość, w ciągu którego formowaliśmy się jako nowoczesny naród. To jeden z dominujących wątków wystawy, która jest zarazem próbą spojrzenia na epokę XIX wieku poprzez pryzmat polskiej literatury romantycznej – jej dwóch arcydzieł – Przedświtu (1843) Zygmunta Krasińskiego i Anhellego (1838) Juliusza Słowackiego.
Religia, wiara w Boga, wpleciona ściśle w polską historię i kulturę, to kolejny z kształtujących nas czynników, o czym mówi wystawa, kierując też uwagę na szerzej rozumiane sacrum, którego przejawem jest sztuka. Poczucie mistycznej jedności sacrum i natury budzi pełen nastrojowości polski pejzaż, co uwidacznia się w prezentowanych na ekspozycji dziełach kilku artystów drugiej połowy XIX wieku, jak i przełomu XIX i XX wieku.
Wystawa „Pejzaż duszy polskiej” została zaaranżowana w tworzących amfiladowy ciąg reprezentacyjnych salach Pałacu Prezydenckiego, który tworzą: Antyszambra, korytarz przed Gabinetem Prezydenta RP, Sala Kolumnowa, Sala Obrazowa, a także przyległa do ostatniego z wymienionych wnętrz klatka schodowa.
Można na niej zobaczyć dzieła artystów takich, jak: Piotr Michałowski, Leon Kapliński, Aleksander Kotsis, Adam Chmielowski, Józef Chełmoński, Witold Pruszkowski, Stanisław Witkiewicz, Leon Wyczółkowski, Jacek Malczewski, Roman Kochanowski, Jan Stanisławski, Józef Czajkowski, Stanisław Kamocki, Henryk Uziembło, Wlastimil Hofman, Stanisław Podgórski, Tadeusz Makowski, Zbigniew Pronaszko, Józef Czapski.
Wyrazy szczególnej wdzięczności kierujemy ku czterem muzeom, które zechciały życzliwie udostępnić nam swe dzieła, mające niezwykle ważne znaczenie dla koncepcji ekspozycji:
- Muzeum Narodowemu w Poznaniu, za użyczenie na wystawę obrazu Wizja (1890) Witolda Pruszkowskiego;
- Muzeum Okręgowemu w Toruniu, za użyczenie Portretu hetmana Jana Karola Chodkiewicza (1868) Leona Kaplińskiego;
- Muzeum Narodowemu w Kielcach, za użyczenie kompozycji Pytia (1917) Jacka Malczewskiego
- Muzeum Okręgowemu w Lesznie, za użyczenie obrazu Wlastimila Hofmana, Eloe nad zwłokami Anhellego (1917).
Kurator wystawy – dr Beata Studziżba-Kubalska
Koordynacja wystawy – Aleksandra Kłaput
Aranżacja wystawy – Marta Staszków
/ Fot. Paweł Czernicki, Pracownia Fotograficzna MNK