Hokusai

Katsushika Hokusai (1760–1849) należy do najważniejszych twórców japońskiego drzeworytu okresu Edo (1603–1868). Jego prace ukazują świat uchwycony w ruchu i nieustannej zmianie, właściwy dla estetyki ukiyo-e (dosł. „obrazów przepływającego świata”).

Monograficzna wystawa poświęcona twórczości Katsushiki Hokusaia, przygotowana przez Muzeum Narodowe w Krakowie i prezentowana w Palazzo Bonaparte w Rzymie, ukazuje dorobek artysty w szerokim kontekście kulturowym Japonii okresu Edo. Na ekspozycji znalazły się dzieła Hokusaia oraz wybrane obiekty japońskiego rzemiosła artystycznego, związane z życiem codziennym tego czasu, składające się na spójną narrację zbudowaną w całości w oparciu o zbiory własne Muzeum Narodowego w Krakowie.

Katsushika Hokusai był twórcą niezwykle wszechstronnym, który przez całe życie rozwijał swój język artystyczny, poszukując nowych rozwiązań formalnych. W jego dorobku znajdują się przede wszystkim rozbudowane cykle pejzażowe, obrazy natury, kompozycje nawiązujące do historii i literatury, druki okolicznościowe oraz wzorniki i szkicowniki. Był jednym z pierwszych japońskich artystów, których twórczość zdobyła szeroką rozpoznawalność poza Japonią i wywarła istotny wpływ na sztukę europejską XIX wieku. Do dziś pozostaje ważnym punktem odniesienia dla kultury popularnej, m.in. dzięki serii albumów „Hokusai Manga”, która odegrała istotną rolę w powstaniu i rozwoju współczesnego komiksu japońskiego. Na wystawie prezentowanych jest blisko 200 dzieł jego autorstwa – zarówno drzeworytów, jak i albumów ilustrowanych.

Prezentacja wystawy w Rzymie przypada na 160. rocznicę stosunków dyplomatycznych między Japonią a Włochami, wpisując polską kolekcję w ten szczególny kontekst. Za scenariusz ekspozycji odpowiada Beata Romanowicz, polska kuratorka i kustosz Działu Sztuki Dalekiego Wschodu Muzeum Narodowego w Krakowie, która przygotowała go specjalnie z myślą o przestrzeni Palazzo Bonaparte, uwzględniając charakter wnętrz oraz obecne w nich elementy wystroju, w tym rzeźbę Antonia Canovy (1757–1822), jednego z najwybitniejszych przedstawicieli europejskiego neoklasycyzmu, którego twórczość rozwijała się równolegle do działalności Hokusaia.

Punktem wyjścia dla samej ekspozycji są wypowiedzi Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego – kolekcjonera, którego dar z 1920 roku odegrał kluczową rolę w rozwoju zbiorów japońskich Muzeum Narodowego w Krakowie. Jego refleksje towarzyszą kolejnym częściom wystawy, prowadząc widza przez różnorodne wątki twórczości Hokusaia – od przedstawień związanych z traktem Tōkaidō, najważniejszym szlakiem komunikacyjnym Japonii okresu Edo, po motyw natury i żywiołu obecny w serii „Oglądanie wodospadów w różnych prowincjach” oraz w cyklu „Trzydzieści sześć widoków góry Fuji”, obejmującym najbardziej rozpoznawalne kompozycje artysty, w tym „Wielką falę w Kanagawie” oraz „Piękną pogodę przy południowym wietrze”.

Kolejne części wystawy ukazują inne obszary twórczości Hokusaia – cykle inspirowane literaturą i poezją, m.in. „Sto wierszy stu poetów opowiedzianych przez piastunkę”. Obok nich pojawiają się zbiory surimono – druków okolicznościowych o wysokim poziomie artystycznym i technicznym, powstających na zamówienie i wyróżniających się szczególną dbałością o formę. Istotne miejsce na ekspozycji zajmuje również obszar twórczości szkicownikowej i wzornikowej, reprezentowany m.in. przez serię „Hokusai Manga”. Całość dopełniają przedstawienia fantastyczne – duchy i zjawy, ukazujące świat fantastyczny obecny w twórczości artysty.

W tę opowieść wpisują się również prezentowane na wystawie przykłady japońskiego rzemiosła artystycznego – około 150 obiektów, które pozwalają osadzić twórczość Hokusaia w kontekście kultury materialnej epoki Edo. Na wystawie znalazły się wyroby zdobione laką, w tym puzderka inrō, a także czarki i grzebienie. Towarzyszą im również elementy uzbrojenia oraz oprawy miecza, ukazujące kunszt japońskiej metalurgii i rzemiosła. Osobną część stanowią tekstylia, w tym kimona o różnym stopniu formalności, pasy obi, narzuta haori oraz chusty furoshiki. Całość uzupełniają obiekty ceramiczne oraz odlewy z brązu, nawiązujące do świata natury.

Zestawienie drzeworytów i obiektów rzemiosła pozwala ukazać twórczość Hokusaia w szerszej perspektywie, a jednocześnie wprowadza w historię kolekcjonerstwa sztuki japońskiej w Muzeum Narodowym w Krakowie. Ekspozycja obejmuje starannie dobrane obiekty pochodzące z różnych etapów jej kształtowania – od najwcześniejszych darów, w tym przekazanych w 1892 roku przez Wiktora Osławskiego, patriotę i pierwszego darczyńcę zbiorów dalekowschodnich muzeum, dwóch wazonów z dekoracją przedstawiającą sceny produkcji jedwabiu, po nabytki najnowsze, reprezentowane m.in. przez dar drzeworytów przekazany muzeum przez dr. Jensa Wiebela z 2018 roku.

Wystawie towarzyszy katalog w języku włoskim autorstwa Beaty Romanowicz, zawierający teksty oraz noty do drzeworytów oraz wybranych obiektów rzemiosła artystycznego prezentowanych na ekspozycji.

Kuratorka: Beata Romanowicz