Uzbrojenie na czternastowiecznych wyrobach z kości słoniowej. Casus tzw. coffrets composites

Wśród grupy ostatniej, najbardziej reprezentatywnej, prym pod względem artystycznym i treściowym wiedzie zespół dziesięciu zachowanych w muzeach na całym świecie kasetek – tzw. skrzyneczek w typie złożonym (fr. coffrets composites) oraz kilkudziesięciu luźnych plakiet będących pozostałościami niezachowanych w całości dzieł. Te wykonane w pierwszej ćw. wieku XIV w Paryżu dzieła wyróżnia intrygująca, wieloznaczeniowa ikonografia, nawiązująca przede wszystkim do dzieł literackich (romansów rycerskich, zwłaszcza arturiańskich, historii starożytnej), ale także rytuałów i praktyk rycerskich, takich jak turnieje, uzbrajanie rycerzy przez damy czy tzw. Atak na Zamek Miłości. Wątki rycerskie wydają się szczególnie mocno wyeksponowane na rzeźbionych ściankach coffrets composites, co może wskazywać na pierwotną funkcję tych dzieł – przypominania właścicielom kasetek o chwalebnych uczynkach fikcyjnych rycerzy w czasach pewnego upadku rycerstwa, spowodowanego kryzysem krucjat na przełomie wieków XIII i XIV. Wizerunki rycerzy układają się w pewien spójny wątek, który wydaje się uwypuklać znaczenie rycerstwa i jego pozytywnego wizerunku – obrony słabszych, ratowania dam, a także traktowania działań militarnych jako swoistej „miłosnej gry wstępnej”. Pewną „wisienką na torcie” są przedstawienia uzbrojenia, które noszą postaci zilustrowane w poszczególnych scenach – nie tylko identyfikują one bohaterów, ale są też przede wszystkim elementem datującym. Dynamicznie zmieniające się uzbrojenie w wieku XIV spowodowało, że trwałość użytkowania niektórych elementów była bardzo krótka. Analiza uzbrojenia jest więc kluczowa w kontekście badań historyczno-artystycznych, a zwłaszcza dokładnego umiejscowienia skrzyneczek w typie złożonym w miejscu i czasie ich powstania, ale również grupy ich użytkowników.

dr Elżbieta Musialik: absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii sztuki, mediewistka, członek Oddziału Krakowskiego Stowarzyszenia Miłośników Dawnej Broni i Barwy. Adiunkt w Muzeum Książąt Czartoryskich, oddziale Muzeum Narodowego w Krakowie, opiekunka kolekcji europejskiego rzemiosła artystycznego. Autorka i współautorka kilkunastu artykułów naukowych poświęconych przede wszystkim średniowiecznym wyrobom z kości słoniowej, leżącym w głównym kręgu jej zainteresowań, ale także dziewiętnastowiecznemu kolekcjonerstwu i kolekcjom muzealnym, przede wszystkim kręgu rodziny Czartoryskich.