Gotyk w Karpatach

Wystawa „Gotyk w Karpatach” jest pierwszą próbą łącznego przedstawienia sztuki schyłku średniowiecza we wszystkich krajach regionu. Poprzez zestawienie około stu obrazów i rzeźb, przewiezionych z dziewięciu krajów, które uzupełnia wykonana specjalnie na potrzeby wystawy dokumentacja fotograficzna tego, co nieprzenośne (malowidła ścienne, rzeźba architektoniczna), pokazujemy Karpaty jako obszar artystyczny o utrzymanej ciągłości rozwoju, gdzie jedne dzieła sztuki dawały początek kolejnym. Po obu stronach gór działały bowiem te same warsztaty, obrazy i rzeźby przesyłane były w obu kierunkach, podobnie jak przenikały się tu tendencje w sztuce.

Wystawa zarówno prezentuje nowe odkrycia, będące rezultatem bieżących prac konserwatorskich bądź badań terenowych, jak i stanowi okazję dla naocznego zweryfikowania atrybucji postawionych dawno temu. Wykorzystujemy też możliwość scalenia – choćby chwilowego – dzieł sztuki, których elementy zostały niegdyś rozproszone.

„Gotyk w Karpatach” stanowi wyjątkową okazję zobaczenia z bliska obrazów i rzeźb na co dzień trudno dostępnych lub wręcz nigdy niepokazywanych publicznie. Dotyczy to choćby niezwykłej jakości popiersia, jedynego zachowanego fragmentu sławnego Krucyfiksu Ostrzyhomskiego, dzieła stylistycznie bardzo bliskiego monumentalnemu krucyfiksowi na belce tęczowej w kościele Mariackim w Krakowie. Wielką atrakcję wystawy stanowi rzeźba Wita Stwosza młodszego, osiadłego w Braszowie syna sławnego snycerza: monumentalna figura św. Jana Chrzciciela z centralnej części nastawy ołtarzowej znajdującej się niegdyś w kościele ewangelickim w Roadeș. Niewątpliwym hitem naszej ekspozycji jest też jedna z najdoskonalszych rzeźb Mistrza Pawła z Lewoczy – Chrystus Frasobliwy z katedry preszowskiej – będąca zaskoczeniem dla tych, którzy znają dzieła tego snycerza w bazylice św. Jakuba w Lewoczy. Z kolei z kościoła Franciszkanów w Wiedniu pozyskano słynny Krucyfiks Siedmiogrodzki, który, sprowadzony w dobie baroku z Sybina do stolicy cesarstwa, stał się tam najważniejszym przedmiotem kultu.

Dokładnie pięć wieków temu inwazja osmańska spowodowała rozpad powiązań kulturowych regionu Karpat. Z kolei wieki XIX i XX zdominowała narracja historyczna z pozycji narodowych. „Gotyk w Karpatach” otwiera inną perspektywę, którą chciałoby się określić – za Zbigniewem Herbertem – jako „poszukiwanie znaków utraconej wspólnoty”.


Kurator i autor scenariusza wystawy: dr Wojciech Marcinkowski
Koordynacja: Katarzyna Pawłowska (współpraca: dr Štefan Valášek)
Projekt aranżacji i identyfikacji graficznej wystawy: nowy motyw - dr Adam Orlewicz, Agata Rościszewska, Daniel Stelmach