Pozioma praca przedstawia siedmiu mężczyzn idących w lewą stronę. Mężczyźni zostali ujęci w całości. Ich ciała są nagie, smukłe i wydłużone. Znajdują się na otwartej przestrzeni na tle gór.

Jeden z mężczyzn został wyróżniony, znajduje się po lewej stronie. Jego ciało skierowane jest przodem do odbiorcy, ale głowa, ręce i tors obracają się w lewą stronę. Głowa uniesiona jest do góry. Mężczyzna zasłania twarz rękoma. Ręce są złączone ze sobą palcami, przywarte do twarzy zewnętrzną stroną dłoni. Widoczny jest dolny fragment nosa, zamknięte usta oraz lewe ucho. Włosy mężczyzny są długie i ciemne, o delikatnych falach. Powiewają do góry, w prawą stronę. Mężczyzna posiada parę dużych, upierzonych skrzydeł. Prawe skrzydło jest opuszczone, a pióra opuszczone są do ziemi i sięgają lewej stopy mężczyzny. Grzbiet prawego skrzydła wychodzi poza lewą krawędź obrazu. Lewe skrzydło uniesione jest do góry, skierowane w prawą stronę obrazu. Wychodzi poza górną krawędź rysunku. Mężczyzna jest nagi, przewiązany jedynie przeźroczystym, cienkim materiałem w talii. Materiał posiada wiązanie na samym środku. Dwa końce materiału opadają na krocze mężczyzny. Nogi mężczyzny są rozwarte: prawa noga jest wysunięta do przodu, podczas gdy lewa odchylona jest do tyłu.

Rysunek od dwóch trzecich kompozycji do końca prawej strony przedstawia sześciu młodych mężczyzn. Ustawieni są w jednym szeregu, w dynamicznych pozach.

Pierwszy mężczyzna po lewej stronie nachylony jest lekko do przodu. Ma długie włosy powiewające w prawą stronę, a twarz ukazana w profilu zwrócona jest na lewą stronę obrazu. Brwi są zmarszczone, a oczy szeroko otwarte. Zza jego pleców ciągnie się długa tkanina o kwiecistym wzorze, która powiewa na prawą stronę obrazu. Na biodrach nosi szeroki zdobiony pas, na którym zawieszony jest miecz opadający pionowo w dół. W prawej ręce trzyma długą czarną włócznię. Lewą ręką obejmuje za ramię mężczyznę stojącego po jego lewej stronie. Jego nogi są szeroko rozstawione: prawa wyciągnięta naprzód, lewa cofnięta.

Drugi mężczyzna idzie tuż obok niego, po jego lewej stronie. Nosi hełm w kształcie przypominającym fantazyjnego smoka: daszek hełmu to rozwarta, podłużna i uzębiona szczęka. Twarz młodzieńca jest spokojna. Spojrzenie skierowane jest do przodu, a usta są zamknięte. Mężczyzna jest obejmowany przez poprzedzającą go postać za lewe ramię. Na biodrach ma masywny pas, do którego przymocowany jest miecz. Miecz również jest bardzo ozdobny, posiada wizerunek ludzkiej twarzy i otwartych szeroko ustach odsłaniających zęby. Mężczyzna trzyma w prawej ręce długą, czarną włócznię. Lewą ręką opuszczoną ma za siebie, z dłonią ułożoną poziomo do tyłu. Stoi w rozkroku, z lewą nogą wysuniętą do przodu, a prawą cofniętą.

Nieco z tyłu, za dwiema pierwszymi postaciami, znajduje się kolejny mężczyzna. Skierowany jest lewym bokiem do odbiorcy. Lewą rękę opartą ma o bark, zasłaniając nos i usta. Ma jasne, długie włosy, które powiewają do góry, w prawą stronę obrazu. Mężczyzna ma zmarszczone brwi i szeroko otwarte oczy. W prawej ręce trzyma czarną włócznię. Zza jego pleców ciągnie się długa tkanina o kwiecistym wzorze, która powiewa na prawą stronę obrazu. Na biodrach nosi masywny pas z przymocowanym do niego ozdobnym mieczem. Prawą nogę wysuniętą ma do przodu, a lewą do tyłu.

Czwarty mężczyzna stoi polewej stronie swojego poprzednika. Zwrócony jest przodem do odbiorcy w bardzo dynamicznej pozycji. Jego tors jest pochylony w lewą stronę. Na głowie nosi hełm z wizerunkiem dwóch ptaków o długich szyjach, z rozwartymi dziobami zwróconymi do siebie. Spod hełmu wystają długie do ramion, jasne falowane włosy. Mężczyzna ma przymrużone oczy i zmarszczone brwi, a jego spojrzenie skierowane jest gdzieś w dół. Usta są zamknięte. Ręce są zgięte w łokciach i uniesione po bokach na wysokość ramion. W prawej ręce trzyma długą, czarną włócznię, a lewą dłoń zgiętą ma w pięść. Zza jego pleców ciągnie się długa tkanina o kwiecistym wzorze, która powiewa na prawą stronę obrazu. Przez prawy bok przewieszoną ma cienką tkaninę, która powiewa w prawą stronę, zasłaniając mu krocze. Nogi mężczyzny są szeroko rozstawione: prawa noga ułożona jest w lewą stronę, a lewa w prawą.

Piąty mężczyzna z grupy skierowany jest przodem do odbiorcy. Stoi za poprzednim mężczyzną. Ma przechyloną w lewą stronę głowę i długie do ramion jasne włosy. Jego brwi są zmarszczone, a oczy duże, zwrócone w lewą stronę obrazu. Usta są zamknięte. Jego ręce są zgięte w łokciu i uniesione na wysokość ramion. W prawej trzyma czarną włócznię, a w lewej miecz uniesiony do góry. Zza jego pleców powiewa w prawą stronę obrazu kwiecista tkanina. Na biodrach ma szeroki pas z dekoracyjnymi wizerunkami lwów. Do pasa, na środku, przymocowana jest pochwa na miecz. Nogi mężczyzny są szeroko rozstawione.

Ostatni z mężczyzn jest odwrócony lewym bokiem do odbiorcy. Głowę wysuniętą ma do przodu. Jego włosy są krótkie i jasne, opada na nie tkanina przymocowana do pleców poprzedniego mężczyzny. Brwi ostatniego mężczyzny są delikatnie zmarszczone, a oczy ciemne, skierowane w lewą stronę. Usta są zamknięte. W prawej ręce trzyma czarną włócznię, a w lewej miecz. Lewa noga wysunięta jest do przodu, a druga cofnięta.

Mężczyźni idą po ziemi, na której gęsto rosną białe lilie. W tle rozciąga się górski krajobraz. Niebo jest jasne i bezchmurne.

Pochód pokazano po raz pierwszy w 1907 roku na wystawie Jana Rembowskiego w warszawskiej Zachęcie. Dzieło, wielokrotnie później prezentowane i najczęściej reprodukowane w dorobku artysty, zostało zaprojektowane do oglądania z dołu jako projekt fryzu przeznaczonego do przestrzeni publicznej. Kompozycja nawiązuje do antycznych reliefów oraz korowodów Malczewskiego, a postać skrzydlatego przewodnika może mieć źródło w inspiracjach Mehofferem. Utwór bywa interpretowany patriotycznie, ale równie dobrze może symbolizować ogólny marsz ku działaniu, charakterystyczny dla nastrojów aktywistycznych początku XX wieku. Rembowski unikał jednoznacznego odczytania, podkreślając, że znaczenie symboli pozostawia w dużej mierze widzowi, a Pochód rozwija ideę „dążenia” obecną wcześniej w jego rzeźbie Przodownik.

Źródło: Tekst Urszuli Makowskiej do Pochodu.

Audiodeskrypcja: Emilia Szymańska
Konsultacja: Adrian Wyka
Konsultacja merytoryczna: Irena Buchenfeld