Bączek chanukowy

Opis zbioru

Bąk (fryga) – zabawka z ołowiu, odlana w kształcie miniaturowego sześcianu, osadzonego na osi, z widniejącymi na bokach literami alfabetu hebrajskiego – nun, gimel, he, szin. Takimi zabawkami, zwanymi w języku jidisz „drejdł”, bawiły się dzieci żydowskie, zwolnione z obowiązku chodzenia do szkoły podczas święta Chanuki. To ośmiodniowe święto, przypadające zazwyczaj na przełom listopada i grudnia, upamiętnia poświęcenie Świątyni Jerozolimskiej przez Judę Machabeusza w 164 roku p.n.e, w trzecią rocznicę po jej sprofanowaniu przez Seleukidów. Gra polegała na wprawieniu zabawki w ruch wirowy oraz wskazaniu, która z liter znajdzie się na wierzchu, gdy bączek się zatrzyma i upadnie. „Walutą” w grze były zazwyczaj orzechy lub cukierki, a wygrywał ten z graczy, który trafnie obstawił literę. Zabawa nabrała większego znaczenia od czasu, gdy wspomniane litery zaczęto interpretować jako początek słów układających się w zdanie w języku hebrajskim: „nes gadol haj(j)a szam” (cud wielki wydarzył się tam), a odnoszące się do legendy o cudownym pomnożeniu oliwy, potrzebnej do zapalenia menory podczas odnowienia Świątyni.