Vincent van Gogh: „Wiejskie chaty pośród drzew”

W Galerii Sztuki Europejskiej Muzeum Narodowego w Krakowie prezentujemy jedyny w polskich zbiorach publicznych obraz Vincenta van Gogha pt. Wiejskie chaty pośród drzew, z Kolekcji im. Jana Pawła II należącej do Archidiecezji Warszawskiej.

Dzieło powstało we wrześniu 1883 roku i reprezentuje wczesny, holenderski okres twórczości artysty. Jest to kameralny pejzaż ukazujący skromną zabudowę wiejską wtopioną w gęstą masę drzew. Prostota kompozycji, oszczędność środków formalnych oraz ciemna, stonowana paleta barw wpisują dzieło w estetykę realizmu i pozostają w wyraźnym kontraście wobec późniejszego, francuskiego okresu twórczości artysty, naznaczonego intensywną kolorystyką i doświadczeniem impresjonizmu. W obrazie widoczne są silne związki ze szkołą haską, a także pośrednie odwołania do tradycji XVII-wiecznego pejzażu holenderskiego.

Burzliwa historia tego pejzażu ilustruje zmienność recepcji twórczości van Gogha. Po opuszczeniu przez artystę Nuenen obraz znalazł się wśród innych dzieł artysty, które zostały zapakowane przez jego matkę do skrzyń i na wiele lat zapomniane. Przechowywane na strychu stolarza Adrianusa Schrauwena, uznawane były za obiekty bezwartościowe. Dopiero w 1902 roku Johannes Cornelis Couvreur odkupił zawartość strychu za symboliczną sumę, próbując sprzedawać płótna z wózka domokrążcy, a niektóre z nich rozdając w zamian za piwo.

Stopniowe rozpoznanie wartości obrazów przez Cornelisa Mouwena i Willema van Bakela zapoczątkowało proces konserwacji i sprzedaży prac, w wyniku czego obrazy trafiły do galerii Oldenzeel w Rotterdamie. W kolejnych dekadach dzieło znalazło się w wielu kolekcjach prywatnych, w tym w prestiżowej szwajcarskiej kolekcji rodziny Meyer-Fierz. W 1987 roku obraz został zakupiony na aukcji Christie’s w Londynie przez Zbigniewa Karola Porczyńskiego (Charlesa Zbigniewa Carrolla-Porczyńskiego) i przewieziony do Warszawy, gdzie wszedł w skład kolekcji im. Jana Pawła II, będącej obecnie własnością Archidiecezji Warszawskiej (depozyt w Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego).

 
Zespół kuratorski wystawy:

Miłosz Kargol, dr Katarzyna Płonka-Bałus, dr Adam Spodaryk
 
Opracowanie na podstawie katalogu wystawy: „Van Gogh. Historie jednego obrazu” (2024), red. Stefania Ambroziak, Anna Biskupska, wydawnictwo: Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego.

Obiekt: 
Vincent van Gogh (1853–1890) Wiejskie chaty pośród drzew Holandia, okolice Hagi, wrzesień 1883
Z kolekcji Jana Pawła II – własność Archidiecezji Warszawskiej, Depozyt Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego w Warszawie