Konferencja Open Knowledge: Wikimedia & Research in the CEE Region w Katowicach to wydarzenie zorganizowane przez Wikimedia Polska i Wikimedia Ukraina, we współpracy z Uniwersytetem Śląskim, przy wsparciu Wikimedia CEE Hubu, finansowane z grantu Wikimedia Foundation. Sesje tematyczne konferencji dotyczyły badań i projektów związanych z Wikimediami w nauce i sektorze GLAM-Wiki. Wydarzenie miało charakter hybrydowy, większość programu była transmitowana na żywo, na kanałach Wikimedia Polska.
W polu zainteresowania obecnych znalazł się region Europy Środkowej i Wschodniej oraz połączenia między działaniami społeczności Wikimedia i ośrodków akademickich. Referaty przedstawiały potencjał rozwoju i dobre praktyki w obszarze otwartej nauki, w oparciu o cyfrowe repozytoria i pracę badawczą na formacie Wikidanych.
Przedmiotem dyskusji były narzędzia automatyzacji pracy z cyfrowymi zasobami, obecność w Wikipedii instytucji naukowych, bibliotek i przydatność w pracy specjalistów różnych dyscyplin. Zwracano uwagę na rozwój sytuacji w dobie sztucznej inteligencji i polikryzysów (np. temat wandalizmów w Wikipedii w związku z konfliktami zbrojnymi, szanse i wyzwania Wikipedii w językach rdzennych). Przez dyskusje i wnioski przewija się stanowcze skupienie na człowieku i społeczności – pozostających w centrum zainteresowania, niezależnie od innych cyfrowych trendów.
Muzeum Narodowe w Krakowie pojawiło się na konferencji nie tylko w prezentacji samego muzeum (reprezentowanego przez Agatę Jabłońską) jako instytucji włączającej się w ruch Wikimediów. Współpraca GLAM-wiki i poprzednie akcje edycyjne (WikiMatejko, WikiChełmoński) były parokrotnie wzmiankowane w innych referatach oraz widoczne w sesji posterowej, jako wzorcowe działania w Wikipedii i projektach siostrzanych, współprowadzone z instytucją kultury.
Prezentacja MNK dotyczyła przykładów działań w wikiprojekcie GLAM/MNK, w tym wikirezydencji w Bibliotece Czartoryskich i projektu WikiChełmoński, w których rozwijanie treści w Wikipedii i Commons wspierało uniwersalną dostępność cyfrową zbiorów. Pierwszy z przykładów pokazuje, że działania w obszarze Wiki mogą stać się istotną składową projektu dotowanego ze środków Unii Europejskiej, drugi – że akcja edycyjna może być atrakcyjna zarówno dla “zajawkowiczów” ze społeczności Wiki, jak dla komisji, przyznającej nagrody muzealne Sybilla (WikiChełmoński był jednym z wielu elementów projektu, za który w 2026 roku nagrodę specjalną otrzymały trzy muzea: Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Poznaniu oraz Muzeum Narodowe w Krakowie).
Z dużym zainteresowaniem uczestników i uczestniczek konferencji spotkała się zapowiedź najbliższego projektu, planowanego na początek 2027 roku – WikiDante to akcja edycyjna związana z wystawą W lustrze Dantego. Kuszenie i ostrzeżenie w Muzeum Narodowym w Krakowie. Wikiprojekt inspirowany będzie przede wszystkim dziełami ze zbiorów MNK, znajdującymi się w domenie publicznej, których cyfrowe reprodukcje znajdą się w Wikimedia Commons. Znajdą się tam między innymi prace graficzne Brunona Schulza, Witkacego, Francisco Goyi, Jacka Malczewskiego, a także historyczne obiekty, od monet, przez wyroby ze złota, zabytki rzemiosła i techniki (globusy, zegary), a nawet artefakty o charakterze magicznym (Alrauna/Mandragora).
Nowy projekt został odebrany w środowisku Wikimedian, jako zapowiedź interesującego wyzwania edycyjnego, ale też jako istotne wydarzenie społeczności Wikipedii: w ramach akcji zapowiedziane zostały spotkanie na wystawie z kuratorem i redaktorem katalogu, Światosławem Lenartowiczem i wspólne edytowanie online z webinarem.
Wikidane to system oznaczeń: globalny, ujednolicony system unikalnych identyfikatorów (URI) oraz baza wiedzy, zbudowana na tych treściach. Opisują obiekty niezależnie od formatu zapisu danych czy pliku. Wikidata to baza tzw. Linked Open Data (Powiązanych Otwartych Danych). Wikidane mogą być i są używane jako “wspólny słownik” dla całej Europy, odpowiadając na powszechne problemy baz danych: wielojęzyczności i niejednoznaczności haseł.
Projekty humanistyczne zaczynają korzystać na współpracy infrastrukturalnej z Wikidanymi. Europejskiej Bibliografii Literackiej (literarybibliography.eu), serwisu współtworzonego przez Instytut Badań Literackich PAN i Instytut Literatury Czeskiej CAN, łączącego tradycyjne podejście biblioteczne i bibliograficzne z myśleniem o nowoczesnej otwartej komunikacji naukowej.
Muzeum Narodowe w Krakowie, współpracując z Wikimedia Polska, udostępnia do Wikimedia Commons i Wikidata spore, choć wyselekcjonowane fragmenty zdigitalizowanych kolekcji. Jest to możliwe dzięki wikirezydencji w Bibliotece Czartoryskich, stanowiącej część projektu Biblioteka Czartoryskich – rozbudowa i przebudowa oddziału MNK, obejmującego publikację przez wikirezydentkę serii nowych treści w Wikipedii, odnoszących się do przesłanych do Commons skanów i fotografii zbiorów Biblioteki.
Część tej pracy jest na pierwszy rzut oka niezauważalna i wiąże się, między innymi z poprawą dostępności przez wprowadzenie opisów alternatywnych, tłumaczeniami. Dzięki wsparciu społeczności Wikimedia, możliwe są różnego typu automatyzacje, dzięki którym udostępniane przez MNK metadane reprodukcji są zgodne z kartami obiektów naszych zbiorów cyfrowych. Działania w obszarze wikidanych mogą między innymi pomóc w szkoleniu algorytmów odczytujących ręczne pismo. To ma znaczenie wobec liczby stron książek i dokumentów, znajdujących się w kolekcji Biblioteki Czartoryskich.
W ramach projektu Biblioteka Czartoryskich – rozbudowa i przebudowa oddziału MNK trwa systematyczna digitalizacja kolejnych partii bezcennego księgozbioru Biblioteki. Do procesu digitalizacji wytypowano materiały o szczególnym znaczeniu historycznym. W pracowni fotograficznej znalazły się korespondencja Sieniawskich i tak zwane Teki Naruszewicza, czyli zbiór różnorodnych dokumentów królewskich, powstały w II połowie XVIII wieku, w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego – odręcznie przepisane wówczas materiały stanowiły prototyp dzisiejszej bazy wiedzy i zatrzymały informacje, do których już wkrótce będziemy mieć wygodny dostęp online.
Formatów wikidanych używają również międzynarodowe platformy, publikujące treści związane z kulturą i dziedzictwem, jak Europeana. Wikidane znajdują zastosowanie w rozwiązaniach cyfrowych bazujących na sztucznej inteligencji, między innymi AI4Culture, gdzie dużą część zadań doświadczalnych AI stanowi odczytywanie historycznych rękopisów, z uwzględnieniem specyfiki zeskanowanych źródeł.
Co ważne, edycja i tworzenie wikidanych, mimo możliwości automatyzacji, na ostatnich etapach przed publikacją, podlega weryfikacji przez człowieka. Ten aspekt wcale nie jest drobiazgiem, o czym warto przypominać za każdym razem: Wikipedia to medium tworzone przez i dla ludzi, podobnie jak muzea, o czym nie sposób nie wspomnieć kilka dni po 147. rocznicy pamiętnego 7 października, kiedy pewien malarz zdecydował się zabrać głos w trakcie obchodów innego jubileuszu.
Planowanej na początek 2027 roku akcji WikiDante towarzyszyć będą spotkania w muzeum i online: specjalne oprowadzanie po wystawie oraz wspólne edytowanie. W ramach programu towarzyszącego wystawie zaprosimy na spotkanie z kuratorem i porozmawiamy o tym, w jaki sposób unikalne wydarzenie kulturalne, jakim jest wystawa, może pozostawić trwały i użyteczny wkład w ekosystem otwartej wiedzy.
Projekt: “Biblioteka Książąt Czartoryskich – rozbudowa i przebudowa oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie” jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027, PRIORYTET VII: Kultura, Obszar 1: Rozwój infrastruktury kultury (zabytkowej i niezabytkowej). Termin realizacji: marzec 2024 r. – marzec 2028 r. | Całkowity koszt Projektu: 56 194 788,50 zł | Dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego: 37 181 150, 41 zł ||| #FunduszeUE #FunduszeEuropejskie
