Zespół pracowni:
+48 12 433 54 40, +48 12 433 54 11
Pracownia Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Sukiennicach łączy tradycję ze współczesnością. Jest najstarszą z dwunastu pracowni tworzących Dział Konserwacji Muzeum Narodowego w Krakowie – jej historia sięga początku XX wieku. W 2010 r. została całkowicie zmodernizowana i wyposażona.
Działalność Pracowni ukierunkowana jest na ochronę i konserwację XIX-wiecznych obrazów znajdujących się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Wykonuje się w niej projekty o różnym charakterze: konserwacje pełne, częściowe i zabezpieczające, nierzadko realizowane zespołowo, co stanowi istotny element pracy. W ramach prewencji sprawuje opiekę nad muzealną kolekcją polskiego malarstwa XIX-wiecznego prezentowanego w Sukiennicach, w Domu Jana Matejki i wystawą malarstwa w Zamku Królewskim w Niepołomicach „Sukiennice w Niepołomicach 2” oraz kolekcją obrazów w Domu Jana Matejki, a także nad dziełami przechowywanymi w magazynach. Konserwatorki prowadzą kontrolę stanów zachowania obiektów eksponowanych w galeriach i przechowywanych w magazynach, kontrolują warunki przechowywania, z uwzględnieniem wilgotności względnej RH i temperatury, sporządzają raporty stanów zachowania do obiektów wypożyczanych. Na czas transportu muzealiów zapewniają opiekę konserwatorską przyjmując obowiązki kuriera. Konserwacji obiektów często towarzyszą badania naukowe, służące poznaniu techniki i technologii dzieła poddawanego zabiegom konserwatorskim. Z prac sporządzana jest dokumentacja konserwatorska, wprowadzana do systemu muzealnego MUZA. Ponadto realizujemy projekty naukowe dotyczące badań nad twórczością artystów dziewiętnastowiecznych oraz technik i metod konserwatorskich.
Zespół Pracowni prowadzi również działalność naukową związaną z bieżącymi konserwacjami oraz w ramach projektów badawczych. W latach 2004–2010 w ramach projektu Nowe Sukiennice w Pracowni poddano konserwacji kilkadziesiąt obrazów przygotowanych do nowej ekspozycji w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach. Wśród nich były wielkoformatowe płótna Jana Matejki oraz „Pochodnie Nerona” Henryka Siemiradzkiego. Ostatnim szeroko zakrojonym przedsięwzięciem były trwające od 2020 do 2024 prace restauratorskie „Czwórki“ Józefa Chełmońskiego, którym towarzyszyły badania
2020–2024
Józef Chełmoński, Czwórka, 1881, MNK II-a-258 olej, płótno, wym. 286 x 680,5 cm.
Historia obrazu, wielokrotne nawijanie go na wałek, liczne transporty i ukrywanie w czasie wojen wpłynęły negatywnie na jego stan zachowania. Dzięki wykonanemu w latach 70. dublażowi i zastosowanemu w 2007 r. krosnu samonaprężającemu o programowanym działaniu obraz był w dobrej kondycji strukturalnej. Jednak wyraźne, pionowe spękania lica, powierzchowne zacieki, przebarwione retusze a przede wszystkim pociemniałe werniksy zaburzały odbiór wizualny dzieła, fałszując jego kolorystykę i spłaszczając perspektywę malarską. Ze względu na duży format obrazu działania restauratorskie były realizowane z rusztowania in situ w galerii. Obejmowały przede wszystkim oczyszczenie wrażliwej warstwy malarskiej z nagromadzonych na niej wtórnych nawarstwień. Działanie rozpoczęto od testów i wyboru metod i środków gwarantujących bezpieczne usunięcie przebarwionych werniksów pokrywających malowidło i skumulowanych w zagłębieniach impastów, a także zmienionych barwnie retuszy maskujących zniszczenia oryginału. Ten żmudny i wymagający ogromnej ostrożności proces, w najdelikatniejszych obszarach wykonywany był przy użyciu kompresów, tak by nie pocierać warstwy malarskiej podczas jej oczyszczania. Po oczyszczeniu lica uzupełniono nieliczne ubytki płótna i zaprawy, a obraz wyretuszowano i zawerniksowano. Dzięki trwającej cztery lata restauracji udało się przywrócić walory estetyczne dzieła, zaburzoną przebarwieniami kompozycję i kolorystykę Czwórki.
Równolegle prowadzone były badania technologiczne obrazu.
Autorki konserwacji: D. Sarkowicz, M. Sieklucka, G. Banach-Kielanowska, J. Zwinczak, J. Kędziora, E. Gracheff.
* D. Sarkowicz, M. Sieklucka, G. Banach-Kielanowska, J. Zwinczak, J. Kędziora, A. Klisińska-Kopacz, A. Kopyciak, P. Krupska-Wolas, K. Skóra, A. Ryguła, M. Obarzanowski, T. Wilkosz, S. Tańcula, B. Feluś, G. Gąsecka, M. Matosz, Galopem przez wieki – konserwacja i badania obrazu Czwórka, 1881, Józefa Chełmońskiego, Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo LV (2024)
________________________________________________________
2019–2021
Konserwacja zespołu obrazów Jana Matejki w zwiazku z wystawą molnograficzną artysty: Wyjście żaków z Krakowa w 1549; Portret Mikołaja Zyblikiewicza, Akt męski, Studium popiersia męskiego, Portret chłopca, Portret starca, Martwa natura
Jan Matejko, Wyjście żaków z Krakowa w 1549, 1893, olej, płótno, wym. 97x 194 cm, MNK IX-20
Płótno było uszkodzone przez cyklicznie powtarzające się pionowe rozdarcia. Zniszczenia wynikające m.in. z niewłaściwego przechowywaniem w czasie wojny oraz późniejsze naprawy bardzo negatywnie wpłynęły na estetykę dzieła. Wykonany w 1947 r. dublaż nie spełnił roli stabilizacji podobrazia, na licu były widoczne wyraźne odkształcenia. Pożółkły werniks wraz z zabrudzeniami zmieniał i przyciemniał oryginalną kolorystykę dzieła, retusze uległy przebarwieniu. Konserwację rozpoczęto w 2021 r. Oczyszczono lico z zabrudzeń, pożółkłych werniksów, starych zmienionych retuszy i przemalowań, usunięto stary dublaż, wykonano reperacje ubytków podobrazia sklejając rozdarcia i wklejając protezy. Przeprowadzono impregnację podobrazia i wykonano nowy dublaż z przekładką z Hollytexu, założono kity w ubytkach zaprawy, obraz napięto na nowe krosno. Uzupełniono ubytki warstwy malarskiej w sposób naśladowczy, z elementami rekonstrukcji. Konserwacja przywróciła dziełu walory estetyczne, zahamowano proces destrukcji. Udało się zniwelować deformacje i trwale wyrównać powierzchnię obrazu, pionowe uszkodzenia nie zakłócają już odbioru kompozycji. Obraz po konserwacji był prezentowany na wystawie Matejko. Malarz i historia, a następnie powrócił do stałej ekspozycji w Domu Jana Matejki. Autorki konserwacji: D. Sarkowicz, M. Sieklucka.
* D. Sarkowicz, M. Sieklucka, Przywracanie utraconych walorów – obrazy Jana Matejki w Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Sukiennicach [w:] Matejko. Malarz i historia, katalog wystawy, Kraków 2023
_______________________________________________________________________
2018 / 2019r.
AN, Bitwa pod Kaliszem w 1706 roku, olej, płótno, wym. 258 x 258 cm, MNK XII-438
Obraz był jednym z trzech konserwowanych w Sukiennicach w celu przygotowania do ekspozycji w Muzeum XX. Czartoryskich w ramach projektu „Przeszłość przyszłości”. Prace obejmowały podklejenie odspajających się fragmentów warstw malowidła i konserwację estetyczną lica. Malowidło było zabrudzone, pokryte pożółkłymi werniksami, posiadało liczne ubytki i uzupełnienia warstwy malarskiej, a także przemalowania. Lico oczyszczono, usunięto stare werniksy, zmienione kolorystycznie retusze i przemalówki. Uzupełniono ubytki zaprawy i warstwy malarskiej wraz z rekonstrukcją fragmentów kompozycji.
Po raz pierwszy w działalności pracowni do retuszowania i werniksowania wprowadzono nowe, stabilne optycznie żywice syntetyczne oraz farby Gamblin oparte na tych spoiwach (Laropal A81, Regalrez 1094). Konserwacja została połączona z badaniami technologii wykonania obrazu. Prace były prowadzone w otwartej pracowni, w sali wystaw zmiennych w Sukiennicach dostępnej dla publiczności, co umożliwiało obserwację procesu konserwacji przez zwiedzających.
Wyk. J. Zwinczak, D. Sarkowicz, G. Banach-Kielanowska, M. Sieklucka, E. Zygier.
2017/2020
Maksymilian Gierymski, Zima w małym miasteczku, 1872, MNK ND 12339, olej, płótno, wym. 76 x 128 cm
Obiekt uznawany za stratę wojenną, został odnaleziony w 2017 r. i przekazany w bardzo złym stanie zachowania do MNK, zwinięty w rulon, z licznymi ubytkami. Konserwacja dzieła miała charakter kompleksowy, objęła szereg czynności o charakterze technicznym i estetycznym. Ze względu na archiwalną wartość odbitej na odwrociu firmowej pieczęci producenta podobrazia wykonano transparentny dublaż na jedwab połączony z pasami brzeżnymi z płótna lnianego. Liczne ubytki w warstwie malarskiej uzupełniono przy użyciu farb Gamblin opartych na spoiwie z żywicy Laropal A81. Obraz pokryto werniksem końcowym na bazie żywicy Regalrez 1094.
Zatrzymując proces postępującej degradacji dzieła przywrócono mu oryginalne walory artystyczne oraz ekspozycyjne. Obraz podlegał również analizom technologicznym w ramach projektu dotyczącego warsztatu Maksymiliana Gierymskiego.
Wyk: M. Sieklucka, E. Zygier
2017 r.
Michał Stachowicz, Przysięga Kościuszki, MNK-IIa-580, tempera na płótnie, wym.: 164 x 301 cm.
Obraz stanowi jedną z czterech części dekoracji katafalku Tadeusza Kościuszki, wystawionego w katedrze na Wawelu w 1818 r., wykonanej przez Michała Stachowicza. W związku ze stosunkowo nietrwałą technologią (tempera na płótnie) i historią dzieła malowidło było w złym stanie. Posiadało liczne ubytki, w wielu miejscach warstwa malarska wraz zaprawą odspajała się od podobrazia, lico było zabrudzone między innymi rozległymi zaciekami. Przeprowadzono kompleksową konserwację techniczną i estetyczną obrazu z impregnacją i dublażem na nowe płótno oraz rekonstrukcją brakujących fragmentów warstwy malarskiej. Po konserwacji obraz jest obecnie eksponowany w Pałacu Prezydenckim w Warszawie zdobiąc wnętrze z klatki schodowej. Wyk.: G. Banach-Kielanowska, D. Sarkowicz, M. Sieklucka, E. Zygier, M. Tarnowska-Reszczyńska, J. Zwinczak
*G. Banach-Kielanowska, D. Sarkowicz, M. Sieklucka, E. Zygier, „»Przysięga Tadeusza Kościuszki« – obraz Michała Stachowicza z dekoracji katafalku przywódcy insurekcji – historia i konserwacja dzieła”, Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie, XI (2018), s. 51–69.
Realizacja projektu: Joanna Zwinczak we współpracy z dr Markiem Buckim i prof. dr hab. Krzysztofem Kruczałą.
Projekt miał na celu zdiagnozowanie przyczyn i sposobów starzenia retuszy oraz zaproponowanie odpowiedniej technologii i zestawu materiałów dla uzupełnień ubytków warstw malarskich. Sześć najczęściej stosowanych w pracowni farb retuszerskich zarówno komercyjnych jak i modyfikowanych, zawierających ultramarynę i żółtą kadmową, poddano sztucznemu starzeniu w podwyższonej temperaturze i oświetleniu oraz porównawczo naturalnemu starzeniu przez 4 lata, bez dostępu światła. Następnie próbki zbadano przy użyciu spektroskopii ATR FTIR, spektroskopii EPR i spektrofotometrii oraz analizie zmiany zwilżalności a także manualnemu badaniu rozpuszczalności. Analizy te pozwoliły na zarysowanie profilu starzeniowego spoiw i wskazanie najbardziej stabilnych chemicznie i zarazem rozpuszczalnych w przyszłości materiałów.
Publikacje:
M. Bucki, J. Zwinczak, K. Kruczała, Research into physicochemical changes in the retouching paints used at the National Museum in Krakow [w:] npj Heritage Science, vol. 13, art. nr 370, 2025
https://www.nature.com/articles/s40494-025-01720-z
Joanna Zwinczak, Krzysztof Kruczała and Marek Bucki, Retouches of the paint layer: Research into physical and chemical changes of the materials used in conservation studios in the National Museum in Kraków [w:] Technart23 Book of Abstracts, s. 212https://iris.unive.it/retrieve/c46d9787-d946-4877-a6a5-47f8c41fa59d/TECHNART2023%20book%20of%20abstract.pdf
W latach 2012–2015 badania realizowane były jako projekt wewnętrzny MNK; od października 2015 do października 2020 kontynuowane w ramach projektu „Korpus dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego”*, kierowanego przez prof. Jerzego Malinowskiego. Źródło finansowania: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego: NPRH („Tradycja I a”, umowa nr 0504/NPRH/H1a/83/2015). Projekt ten został zrealizowany we współpracy z Polskim Instytutem Studiów nad Sztuką Świata, Muzeum Narodowym w Warszawie, Państwową Galerią Tretiakowską w Moskwie.
Kierownik badań: Dominika Sarkowicz
Uczestnicy projektu (MNK): M. Sieklucka, A. Klisińska-Kopacz, M. Matosz, M. Obarzanowski,
P. Frączek, K. Budkowska
*Korpus dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego, t. 1–4, Jerzy Malinowski (red.), Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata & Wyd. Tako, Warszawa – Toruń 2020; ISSN 2719-7212, ISBN 978-83-66758-02-5 PISnSŚ, ISBN 978-83-7581-371-5 MNK
t. 4: Warsztat malarski Henryka Siemiradzkiego, D. Sarkowicz (red.),
Celem projektu była analiza warsztatu malarskiego Henryka Siemiradzkiego na podstawie szczegółowych badań wybranych obrazów olejnych artysty pochodzących ze zbiorów MNK oraz innych kolekcji muzealnych i prywatnych w kraju, a także z zagranicy. Badania polegały na identyfikacji materiałów użytych przez artystę, analizie techniki wykonania, rozpoznaniu elementów procesu twórczego. W MNK analizom poddano 75 olejnych dzieł malarza.
Efektem są liczne publikacje, noty technologiczne do wybranych obrazów i rozdział w tomach 1-3 „Korpusu dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego” (Malinowski red., 2020). Podsumowanie wyników badań stanowi tom 4 „Korpusu…“ wydany dzięki dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego:
„Warsztat malarski Henryka Siemiradzkiego“ (Sarkowicz red., 2022). Warszawa-Kraków-Toruń, 2022
W ramach projektu, została zrealizowana wystawa „Poszukując Arkadii” w sali wystaw zmiennych w Sukiennicach (20 maj – 7 sierpień 2016), na której pokazano publiczności obrazy Henryka Siemiradzkiego z Narodowej Lwowskiej Galerii Sztuki, poddawane wówczas badaniom.
W 175 rocznicę urodzin artysty w MNK zorganizowano również międzynarodową konferencję ”The Henryk Siemiradzki that we do not know” (12–13 kwiecień 2018), z której materiały opublikowano w XVIII tomie World Art Studies.
Efektem projektu jest też praca doktorska D. Sarkowicz, „Warsztat malarski Henryka Siemiradzkiego (1843–1902), ze szczególnym uwzględnieniem palety i techniki malarskiej stosowanych przez artystę”, Kraków 2019, dostępna w Archiwum WKiRDS ASP w Krakowie, nr 900.
__________________________________________________________________________
Twórczość Maksymiliana Gierymskiego a sztuka polskich monachijczyków w latach 1867-1900 – badania interdyscyplinarne. Projekt realizowany w MNK w latach 2013–2018, finansowanyze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2012/05/B/HS2/03970.
Zespół realizujący projekt: dr A. Krypczyk de Barra – kierownik, E. Zygier, dr A. Klisińska – Kopacz, P. Frączek.
*„Maksymilian Gierymski. Katalog dzieł zebranych”, A. Krypczyk-De Barra (red.), Kraków 2019.
Publikacje:
_____________________________________________________________________
Badania konserwatorskie obrazów Rafała Hadziewicza ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie i Muzeum Narodowego w Kielcach. Projekt wewnętrzy MNK realizowany w latach 2009, 2014–2016.
Publikacje:
Opracowanie katalogu oryginalnych prac (obrazy, akwarele, gwasze i rysunki) Michała Elwira Andriollego zachowanych w zbiorach polskich i zagranicznych. Czas trwania:2015 do 2026
Realizacja projektu: Gabriela Banach-Kielanowska.
Do chwili obecnej Andriollego (1836-1893) znamy głównie jako najlepszego ilustratora Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. W sumie jest autorem ilustracji do sześćdziesięciu pięciu utworów dzieł literackich polskich i zagranicznych oraz do czasopism takich jak: „Kłosy”, „Tygodnik Ilustracyjny”, „Wieniec“. Jego rysunki i gwasze były wycinane na deseczce z drewna bukszpanowego przez wybitnych drzeworytników (opracowana lista w liczbie ponad 50) i powielane w tysiącach egzemplarzy. Andriolli często wykonywał gwasz bezpośrednio na klocku bukszpanowym, który ginął pod sprawnym rylcem artysty drzeworytnika. Dwukrotny pożar jego pracowni w drewnianym domu, willi nad Świdrem pod Warszawą, bezpowrotnie zniszczył archiwum zgromadzonych prac. Mimo to, udało się znaleźć wiele zachowanych dzieł w zbiorach muzealnych, jak rówież w kosciołach w Polsce i w Kownie.
Najważniejszym odkryciem w trakcie trwania poszukiwań był kontakt z Muzeum im. Wiktora i Apolinarego Wasniecowych w Kirovie (dawniejsza Wiatka, gdzie Andriolli przebywał 8 lat na zesłaniu). Tu znajdują się liczne jego prace m.in. pejzaże, portrety, obrazy religijne w technice olejnej. Ponadto, w latach 1869-1871, Andriolli wykonał ikonostas do dwóch cerkwi. W latach 1883-1886 Andriolli przebywał w Paryżu na zaproszenie firmy wydawniczej Firmin-Didot, która powierzyła mu pracę po śmierci ich wybitnego ilustratora Gustava Doré. Wiemy, że zilustrował kilka książek, pracował dla dwóch czasopism „Illustration” i „Le Figaro”, wykonał ponad 600 ilustracji. Przeprowadzono prywatnie poszukiwania w Paryżu, ale nie natrafiono na żadne prace przygotowawcze w postaci nawet rysunków.
Czwórka. O konserwacji i badaniach obrazu Józefa Chełmońskiego – 08.08-30.11.2025 r. – wystawa poświęcona historii, konserwacji i badaniom „Czwórki“ Józefa Chełmońskiego przeprowadzonym przez zespół Pracowni i Lanbozu (2020-2024). Ekspozycja towarzysząca monograficznej wystawie artysty w Gmachu Głównym.
Autorzy wystawy: dr Dominika Sarkowicz, Gabriela Banach-Kielanowska, Marzena Sieklucka, Joanna Zwinczak (Pracownia Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Sukiennicach), dr Julio M. del Hoyo-Meléndez, dr Anna Klisińska-Kopacz, Aldona Kopyciak, Paulina Krupska-Wolas, Marta Matosz, Michał Obarzanowski, dr Anna Ryguła, Karolina Skóra, dr Tomasz Wilkosz (Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych)
Aranżacja: Magdalena Bujak
Zima w małym miasteczku – odzyskane dzieło Maksymiliana Gierymskiego – pokaz odzyskanej straty wojennej po konserwacji, Sala wystaw zmiennych w Sukiennicach, 8 czerwca 2021 r. Prowadzenie: Marzena Sieklucka
Poszukując Arkadii – wystawa dzieł Henryka Siemiradzkiego z kolekcji Lwowskiej Galerii Sztuki towarzysząca projektowi „Korpus dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego”; Sala wystaw zmiennych w Sukiennicach, 18 maj–7 sierpnia 2016. Scenariusz: Beata Studziżba-Kubalska; Aranżacja: Magdalena Bujak
Artyści – świadkowie powstania styczniowego 1863 r. – 22 stycznia–26 maja 2013 r., Sala wystaw zmiennych w Sukiennicach. Scenariusz: Gabriela Banach-Kielanowska.
Aranżacja: Elżbieta Szurpicka.
*G. Banach-Kielanowska, „Portret powstańca 1863 roku”, Spotkania z Zabytkami, 3-4, (2023)
Pracownia związana jest z Sukiennicami niemal od początku powstania Muzeum, formalnie, zatrudniając pracowników na etatach, funkcjonuje od kilkudziesięciu lat. Jej zorganizowanie było zwieńczeniem procesu starań o profesjonalną opiekę nad powiększająca się kolekcją i jednocześnie otwierało nowy, ważny dla ochrony zbiorów dział. Zanim doszło do utworzenia pracowni z etatem konserwatora, zabiegi konserwatorskie zlecano osobom z zewnątrz, najczęściej artystom malarzom. Wśród nich dla muzealnej konserwacji zasłużył się szczególnie Władysław Pochwalski (1860–1924), który odnawiał obrazy olejne malowane zarówno na płótnach, jak i na podobraziach drewnianych. Wiele obiektów eksponowanych w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach do dziś nosi ślady tamtych działań, prowadzonych przez samego Pochwalskiego lub pod jego kierunkiem. Zakres prac był różnorodny – od konserwacji zabezpieczającej, przez oczyszczanie powierzchni, aż po werniksowanie warstw malarskich. Wykorzystywano produkty dynamicznie rozwijającej się od XIX wieku chemii przemysłowej, w tym coraz większy wachlarz materiałów artystycznych i konserwatorskich. Niektóre z tych historycznych preparatów zachowały się w swoich oryginalnych opakowaniach i są nadal pieczołowicie przechowywane w Sukiennicach, stały się też tematem opracowania naukowego*.
Pracownia Konserwacji Malarstwa i Rzeźby z etatem konserwatora powstała w 1935 roku.
*E. Doleżyńska-Sewerniak, E. Zygier, „Materiały konserwatorskie stosowane w dawnej Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Krakowskich Sukiennicach”, Opuscula Musealia, 20, s. 109-128.
*M. Gołębiowski, E. Doleżyńska-Sewerniak, E. Zygier, “Chemical analysis of historical art materials from the National Museum in Krakow with gas chromatography – mass spectrometry (GC-MS”), Spectroscopy Letters, 2013. DOI:10.1080/00387010.2013.772901
W latach 1928–1935 dyrekcja Muzeum zlecała konserwację Mieczysławowi Gąseckiemu (1883–1948). Gąsecki był malarzem i cenionym renowatorem, znanym w środowisku artystycznym m.in. ze względu na przyjaźń łączącą go z Jackiem Malczewskim. Obdarzano go zaufaniem i przekazywano muzealne obrazy do jego prywatnej pracowni, ale wykonywał też prace na miejscu, w galerii w Sukiennicach. Współpracował z Muzeum Narodowym w Krakowie także w czasie, kiedy w Muzeum założono pracownię z własną obsadą konserwatorską.
Pierwszą osobą zatrudnioną na etacie była Anna Skraszanka-Szuster (1908–1948) – magister filozofii, historyk sztuki, absolwentka studiów malarskich i konserwacji obrazów na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Archiwalia podają, że pierwszą pracownię zorganizowała w Kamienicy Szołayskich przy ul. Szczepańskiej 11, ale z pewnością zabiegi odnotowane w tym okresie przy dużych obrazach Jana Matejki „Kościuszko pod Racławicami” oraz „Wernyhora” prowadzono w Sukiennicach.
Wybuch drugiej wojny światowej zdeterminował działania konserwatorskie na wiele lat. Koniecznością stała się ewakuacja zbiorów i ich zabezpieczenie, a po zakończeniu wojny konserwacja uszkodzonych obiektów. W 1945 roku najważniejszym zadaniem Pracowni była konserwacja „Hołdu pruskiego” Jana Matejki. Wykonano ją w Sukiennicach, z udziałem zatrudnionych tam konserwatorek Anny Skraszanki-Schusterowej i Ireny Bobrowskiej oraz Mieczysława Gąseckiego. Przeprowadzone prace cieszyły się dużym zainteresowaniem i zostały udokumentowane przez prasę (Arcydzieło Matejki wraca do świetności, Przekrój 14, 15–21 lipca 1945).
Od lat 60. XX wieku wzrastała ranga konserwacji muzealnej, skutkująca rozwojem pracowni. W 1961 roku Maria Niedzielska (1923–2012) zorganizowała w Sukiennicach podręczne laboratorium chemiczne służące badaniom obiektów.
W następnych latach pracownia rozbudowywała się. Na jej działalność przeznaczono dwa duże pomieszczenia wraz z podręcznymi magazynami. Kolejni kierownicy powiększali zespół specjalistów opiekujących się muzealnymi zbiorami. W latach 90. i 2000. XX wieku w pracowni zatrudnionych było nawet kilkunastu wykwalifikowanych konserwatorów i renowatorów, dzięki czemu można było podjąć wyzwania konserwacji obrazów wielkoformatowych.
W latach 2005–2006 w związku z planowanym remontem Sukiennic przeprowadzono całkowitą dyslokację kolekcji sztuki XIX wieku (z galerii i magazynów) wraz z tymczasowym przeniesieniem pracowni konserwacji. Z części zbiorów w Zamku Królewskim w Niepołomicach utworzona została stała wystawa „Sukiennice 2”, która do dzisiaj, choć w zmienionej formie, jest pod stałą opieką Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Sukiennicach. W tym czasie część konserwatorów z pracowni w Sukiennicach zasiliła zespół nowootwartej Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka.
Dzięki środkom z Norweskiego Mechanizmu Finansowego w ramach projektu Nowe Sukiennice w latach 2007–2010 Pracownia Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Sukiennicach została całkowicie zmodernizowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt, potrzebny do badania obiektów i ich konserwacji.
Kierownicy pracowni od 1935 r.*:
– Anna Skraszanka-Szuster
– Irena Bobrowska
– Andrzej Załuski
– Teresa Maria Marek
– Anna Nowak-Tarnowska
– Czesława Bełz
– Krystyna Bartel-Bochnak
– Barbara Ptak
– Beata Nowak
– Elżbieta Zygier, obecnie Główna Konserwator MNK
– Dominika Sarkowicz (od 2019 r.)
* E. Zygier, „Historia Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Sukiennicach”, Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie, VI (2013), s. 363–384.
W Pracowni w Sukiennicach odbywają praktyki i staże studenci i adepci wydziałów konserwacji z Polski (m.in. stała współpraca z ASP w Krakowie) i z zagranicy (Francja, Ukraina, Białoruś, Niemcy).
