Inny „Zodiak” Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa

Opowieść o Mikalojusie Konstantinasie Čiurlionisie (1875-1911), jego skomplikowanej biografii, doświadczeniu bycia na kulturowym pograniczu i wynikającego stąd poczucia odrzucenia, trudnej chorobie, a przede wszystkim niezwykłej twórczości stanowi niełatwe wyzwanie, ponieważ nieoczywiste pozostają klucze do interpretacji jego życia i dzieła. Z kronikarskiego obowiązku należy najpierw napisać, że był wszechstronnym artystą – komponował, stworzył wiele dzieł malarskich, grafik i rysunków, a fantastyczne światy jego kompozycji, pełne abstrakcyjnych skrótów i onirycznych skojarzeń zapowiadały wielkie przemiany, które rozpoczynały się wtedy w sztuce. Został uznany za najwybitniejszego twórcę litewskiego przełomu XIX i XX stulecia, chociaż wiele łączy go także z kulturą polską. Motywem przewodnim wystąpienia będzie cykl przedstawiający 12 znaków Zodiaku, który Čiurlionis przygotował w latach 1906/7 w technice tempery na papierze. W tych przedstawieniach artysta odszedł jednak od tradycyjnych wzorców ikonografii astrologicznej, szeroko rozpowszechnionej w kulturze Zachodu. W jego ujęciu zodiakalna wędrówka staje się symbolicznym wyrazem losu człowieka, uwikłanego w kosmiczną grę sił światła i ciemności, i w tej przestrzeni próbującego rozwikłać zagadki własnej psyche.

Prowadzenie:

Dr hab. Izabela Trzcińska, prof. AGH

Pracuje w Katedrze Studiów nad Kulturą i Badań Ery Cyfrowej Wydziału Humanistycznego AGH. Jej zainteresowania naukowe obejmują m.in. badania nad zjawiskiem nowej i alternatywnej duchowości, tradycjami zachodniego ezoteryzmu, przede wszystkim teozofii i ezoterycznych nurtów Śląska Cieszyńskiego. Zajmuje się również sztuką i antropologią wizualności oraz mitologią w kulturze dawnej i współczesnej. Jest autorką m.in. książek „Sztuka duchowości Janiny Kraupe” oraz (wspólnie z Agatą Świerzowską) „Jasną jest droga przede mną – życie i dzieło Wandy Dynowskiej Umadevi”.

Ilustracja: Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Słońce przechodzi przez znak Panny, kompozycja VIII z cyklu dwunastu obrazów  Zodiak, 1906-1907; tempera, papier; Narodowe Muzeum Sztuki im. M. K.  Čiurlionisa w Kownie. Fot. ze strony ciurlionis.eu, domena publiczna.