Świecznik - lampa chanukowa w kształcie menory

Opis zbioru

Lampa chanukowa w typie menory – świecznika o stopie na planie zbliżonym do kwadratu, profilowanej, pośrodku lekko wysklepionej, na której wspiera się balasowy, profilowany trzon zwieńczony figurką ptaka z rozpostartymi skrzydłami. Do trzonu przymocowano ramiona w formie trzech par wygiętych ku górze liściastych gałęzi, zakończonych wazonikowymi tulejkami na świece (brak jednej, najniższej pary ramion). Święto Chanuka obchodzone jest na pamiątkę rekonsekracji Świątyni Jerozolimskiej przez Judę Machabeusza w 164 roku p.n.e, dokonaną w trzecią rocznicę po jej sprofanowaniu przez Seleukidów. Rytuał tego święta, przypadającego zazwyczaj na przełom listopada i grudnia, odwołuje się do legendy o cudownym pomnożeniu oliwy potrzebnej do zapalenia świątynnej menory. Przez osiem dni trwania święta Żydzi palą światła – codziennie o jedno więcej – w specjalnie do tego celu przeznaczonych, ośmiopłomiennych lampach oliwnych lub świecznikach, stąd też bywa ono nazywane również „Świętem świateł”. W synagogach zapalano światła świecznika, który kształtem nawiązywał do menory w Świątyni Jerozolimskiej. Pierwsza wzmianka opisująca zapalanie lamp chanukowych w synagodze, gdzie pojawiły się one z myślą o tych, których nie stać było na posiadanie własnej lampy, pojawia się w średniowiecznych tekstach rabinicznych. Ten kształt świecznika – z odchodzącymi od trzonu czterema parami ramion w formie łukowato wygiętych łodyg zakończonych tulejkami w kształcie kielicha lub pąku kwiatu – zarezerwowany był początkowo wyłącznie dla kultu synagogalnego. Później, z końcem XVII wieku, mniejsze świeczniki tego typu pojawiły się także w użyciu domowym.