Pracownia Konserwacji Tkanin i Ubiorów

Osoba z warkoczem pochylona nad białym stołem, delikatnie dotykająca dużego pomarszczonego, brązowawo-białego arkusza rozłożonego obok nożyczek i drewnianego stelaża pod lampą.

Delikatne jedwabie, majestatyczne tapiserie, chorągwie, kobierce, szaty liturgiczne i stroje noszone przed wiekami – wszystkie trafiają na nasz stół konserwatorski. Nie chodzi o to, by wyglądały jak nowe. Chcemy zatrzymać proces niszczenia i ocalić to, co w nich autentyczne – razem ze śladami czasu, które opowiadają ich historię.

Kobieta w białym fartuchu i okularach siedzi przy stole przy dużym oknie i w czarnej rękawiczce układa małe białe poduszeczki na czerwonym, haftowanym materiale ozdobionym złotymi wzorami, obok leżą przypinka do szpilek i lampka stołowa.
Konserwatorka tkanin Katarzyna Kękuś podczas prac konserwatorskich nad kimonem z kolekcji Feliksa Mangghi Jasieńskiego, ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. Fot. Joanna Zawierucha-Gomułka (Pracownia Konserwacji Tkanin i Ubiorów MNK)

Ponad sto lat troski

Historia konserwacji tkanin w Muzeum Narodowym w Krakowie sięga początku XX wieku. Już w sprawozdaniu z 1910 roku czytamy: „Udało się doprowadzić do zupełnego ładu dział tkanin i haftów. Reperowano szereg zniszczonych okazów…”. Z tych pierwszych napraw wyrosła tradycja, która w 1938 roku przybrała formalny kształt – powstała wówczas samodzielna Pracownia Konserwacji Tkanin i Ubiorów.

Przez blisko sto lat jej działalności zmieniały się zarówno metody, jak i samo rozumienie konserwacji: od „reperowania” zniszczonych okazów do starannie zaplanowanych działań opartych na badaniach. To doświadczenie jest dziś naszym atutem – pozwala ocenić, które dawne rozwiązania przetrwały próbę czasu, i wybierać te zgodne ze współczesnymi standardami oraz etyką zawodu.

Największa kolekcja tekstyliów w Polsce

Opiekujemy się wszystkimi tekstyliami w zbiorach Muzeum – największą i jedną z najcenniejszych takich kolekcji w kraju. Są wśród nich tkaniny archeologiczne, europejskie i orientalne jedwabie, tapiserie, kobierce, kilimy i makaty, szaty i paramenty liturgiczne, sztandary, ubiory oraz akcesoria mody. Obiekty te należą do wielu działów – od Tkanin, przez Sztukę Dalekiego Wschodu, Sztukę Cerkiewną, Rzemiosło Artystyczne i Kulturę Materialną, po Militaria – a także do Domu Józefa Mehoffera, Domu Jana Matejki i Muzeum Książąt Czartoryskich.

Gdzie nauka spotyka rzemiosło

Każdy obiekt jest inny, dlatego dla każdego przygotowujemy indywidualny program prac. Zanim rozpoczniemy często długotrwały proces konserwacji, staramy się dobrze poznać tkaninę: z czego i jak ją wykonano, jakie były jej losy oraz jakich zabiegów konserwatorskich wymaga. Pomagają nam w tym chemicy, fizycy i mikrobiolodzy – wyniki ich badań często decydują o tym, jak obiekt będzie konserwowany i eksponowany. Tak duża różnorodność materiałów i technik wymaga od konserwatorów wszechstronnej wiedzy, którą stale poszerzamy. Współpracujemy z renomowanymi ośrodkami konserwatorskimi w Polsce i na świecie, z którymi wymieniamy doświadczenia – to dla nas ważne źródło inspiracji i nowych rozwiązań. Ta wymiana działa w obie strony – wypracowane w naszej Pracowni metody pracy oraz rozwiązania w zakresie ekspozycji tkanin stają się również źródłem inspiracji dla innych instytucji.

Praca, której nie widać

Wiele z tego, co robimy, pozostaje niewidoczne dla zwiedzających. Zgodnie z międzynarodowymi normami pilnujemy, by tkaniny w galeriach miały odpowiedni klimat i oświetlenie, a te w magazynach regularnie przeglądamy. Uczestniczymy w przygotowaniu wystaw, oceniamy stan zachowania obiektów i współtworzymy raport z oceny ryzyka dla całej kolekcji Muzeum. Opracowaliśmy również program zintegrowanej ochrony przed szkodnikami (IPM – Integrated Pest Management), który pozwala na bieżąco monitorować zagrożenia ze strony owadów i zapobiegać im, zanim wyrządzą szkody w zbiorach. To właśnie ta codzienna profilaktyka – przemyślane przechowywanie, eksponowanie i transport – w największym stopniu decyduje o tym, czy tkaniny przetrwają kolejne dziesięciolecia.

Anna Olkuśnik-Tabisz
Kierownik Pracowni Konserwacji Tkanin i Ubiorów

Tkanina to dla nas coś więcej niż materiał. To zapis mody, ceremoniału, wiary, wojen i codziennego życia – dbamy o to, by ta opowieść mogła trwać.

W ciągu minionych lat w Pracowni przeprowadzono wiele prac konserwatorskich o dużym znaczeniu:

  • w latach 1966–1967 przygotowano kolekcję haftów średniowiecznych do ekspozycji na wystawie w Sztokholmie;
  • w latach 70., w ramach współpracy międzynarodowej, przeprowadzono konserwację sukni dworskiej z początku XVII wieku ze zbiorów Stadtmuseum w Dreźnie;
  • w latach 80. przeprowadzono konserwację znacznej części muzealnej kolekcji wachlarzy;
  • w 2002 roku za konserwację chorągwi moskiewskiej, tzw. Chorągwi Carów Szujskich, Minister Kultury przyznał Pracowni wyróżnienie w konkursie Sybilla 2002 w kategorii „Dokonania z zakresu konserwacji”.

W ostatnich latach przeprowadzono złożone konserwacje związane z przygotowaniem nowej ekspozycji w Muzeum Książąt Czartoryskich i w Arsenale, m.in.:

  • konserwacja tekstyliów ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich, w tym:
    • żupana należącego według tradycji puławskiej do hetmana Stanisława Żółkiewskiego,
    • burki należącej według tradycji puławskiej do hetmana Stefana Czarnieckiego,
    • czapraka z rzędu końskiego Stefana Czarnieckiego;
  • konserwacja tapiserii „Przegląd wojsk pod Zabłudowem”.

Na szczególne wyróżnienie zasługuje konserwacja XVI-wiecznego kobierca z motywem czintamani – jednego z największych zachowanych na świecie kobierców tego typu. Prace te zostały docenione wyróżnieniem w konkursie Sybilla.

Zespół

Kierowniczka pracowni: Anna Olkuśnik-Tabisz, starszy konserwator

+48 12 433 55 83

MNK Gmach Główny, al. 3 Maja 1

atabisz@mnk.pl / konstk@mnk.pl

Paweł Piechnik, starszy konserwator, e-mail: ppiechnik@mnk.pl

Natalia Słomka-Groń, konserwator, e-mail: nslomka@mnk.pl

Joanna Zawierucha-Gomułka, konserwator, e-mail: jgomulka@mnk.pl

Paulina Kuczaj, konserwator, e-mail: pkuczaj@mnk.pl

Magdalena Kasprzak, adiunkt, e-mail: mkasprzak@mnk.pl

Katarzyna Kękuś, adiunkt, e-mail: kkekus@mnk.pl

Małgorzata Dolińska, adiunkt, e-mail: mdereszowska@mnk.pl

Gabriela Zielińska, asystent konserwatorski, e-mail: gzielinska@mnk.pl

Informacje podane w tym formularzu zostaną wykorzystane wyłącznie w celu zapewnienia aktualizacji i personalizacji wysyłki newslettera.