Tracing Early 9th-Century Islamic Silver Flows: New Evidence from Tsarino (Mayaki) on the Donets River, Ukraine / Śledzenie napływów islamskiego srebra na początku IX wieku: nowe dowody z Tsarino (Mayaki) nad Dońcem, Ukraina

Stepan Stepanenko, Centrum Archeologii im. Leibniza (LEIZA);

Członek stowarzyszony, CNRS UMR 8167

ORCID: 0000-0003-1598-0032

Eric Ollivier, Misje Collège de France na Bliskim Wschodzie i w Azji Centralnej, Paryż

ORCID: 0000-0001-8212-6464

Hennadii Svystun, Komunalna Uczelnia „Charkowska Akademia Humanistyczno-Pedagogiczna” Charkowskiej Rady Obwodowej

ORCID: 0000-0001-7446-0809

Ievheniia Kaluhina, Komunalna Instytucja „Słowiańskie Muzeum Krajoznawcze”

ORCID: 0009-0004-7317-4738

Śledzenie napływów islamskiego srebra na początku IX wieku: nowe dowody z Tsarino (Mayaki) nad Dońcem, Ukraina

Abstrakt: W niniejszym artykule zaprezentowano i opisano kontekst skarbu dirhamów odkrytego na grodzisku Tsarino (Mayaki) nad środkowym biegiem Siewierskiego Dońca (obwód doniecki, Ukraina). Znalezisko zostało zidentyfikowane w 2015 r. podczas prac poszukiwawczych, związanych z pozostałościami z II wojny światowej w erodowanej części terenu, odsłaniającej ponownie osadzone warstwy archeologiczne, co ogranicza możliwość dokładnej rekonstrukcji pierwotnego kontekstu depozytu. Terminus post quem omawianego zespołu to AH 195/AD 810–811 i należy on do pierwszej dużej fali islamskiego srebra, które dotarło do Europy Wschodniej. W składzie dominują dirhamy ʽabbāsydzkie, z wyraźnym udziałem monet maghrebińskich (ok. 27%), a rozmieszczenie mennic jest zgodne z trasami handlowymi z początku IX wieku, przebiegającymi przez kontrolowane lub związane z Chazarami punkty styku na północ od Kaukazu. Skarb jest oceniany w kontekście długotrwałych debat historiograficznych na temat grodzisk donieckich, różnie interpretowanych – jako liniowy łańcuch graniczny lub jako lokalne ufortyfikowane okręgi reagujące na zmieniające się warunki bezpieczeństwa. W artykule autorzy dowodzą, że skarb z Tsarino potwierdza interpretację korytarza donieckiego jako strefy kontaktu, gdzie krzyżowały się szlaki komunikacyjne, systemy osadnicze i wymiana dalekosiężna przed eskalacją konfliktu stepowego w połowie IX wieku.

Słowa kluczowe: monety islamskie, handel średniowieczny, gospodarka średniowieczna, kultura sałtowo-majacka, archeologia ukraińska

DOI: https://doi.org/10.52800/ajst.1.20.a8

Stepanenko, S., Ollivier, E., Svystun, H. and Kaluhina, I. 2025. “Tracing Early 9th-Century Islamic Silver Flows: New Evidence from Tsarino (Mayaki) on the Donets River, Ukraine”, Notae Numismaticae – Zapiski Numizmatyczne 20: 147–198. DOI: https://doi.org/10.52800/ajst.1.20.a8