Malarstwo,
Zobacz wszystko
Szerokiego rozgłosu nabrała ta wieś po północnej stronie Tatr, położona w okolicy hojnie obdarzonej wdziękami od natury – pisał Walery Eljasz-Radzikowski w Ilustrowanym przewodniku do Tatr, Pienin i Szczawnic. Jak wzmiankował autor, pierwsi odkrywcy pojawili się w Zakopanem około roku 1850, a od około roku 1870 można uważać Zakopane za najchętniej wybieraną bazę do zwiedzania Tatr i dla polepszenia zdrowia.
Zakopane szybko stało się modnym kurortem wakacyjnym, w którym, przy okazji leczenia gruźlicy, spotykał się cały parnas artystyczno-intelektualny. Efektem tej mody stała się między innymi swoista epopeja tatrzańska malowana przez artystów kolejnych pokoleń, w której podtekście znalazła się zarówno fascynacja potęgą gór, jak i idea – tak ważna dla nieistniejącej na mapach Polski – wolności ukrytej (śpiącej) w skałach.
Walery Eljasz-Radzikowski (1841–1905) był zagorzałym turystą i piewcą piękna Tatr, które odwiedzał od 1861 roku. Na kolejnych płótnach utrwalał nie tylko krajobrazy, ale również typy góralskie i sceny rodzajowe z tatrzańskich wędrówek.
Stanisław Witkiewicz (1851–1915) Zakopane po raz pierwszy odwiedził w 1886 roku i, podobnie jak wielu urzeczony tutejszą atmosferą i pięknem tatrzańskiego pejzażu, w 1890 roku osiadł pod Giewontem na stałe. Pobyt ten zaowocował koncepcją „stylu narodowego” inspirowanego sztuką ludową górali podhalańskich i wpisującego się w modny europejski trend poszukiwań stylów narodowych. W Zakopanem powstały również uchwycone o różnych porach roku i dnia pejzaże tatrzańskie z realistycznym zacięciem oddające potęgę gór i panującą tu atmosferę.
Najefektowniejsze tatrzańskie prace Leona Wyczółkowskiego (1852-1936) powstały w latach 1904–1906. Wśród nich wyróżnia się widok znad Czarnego Stawu: ciemny, przejmujący swoją atmosferą pejzaż, oszczędny w formie i w barwach, ale przez to idealnie oddający grozę i potęgę gór. Zarówno w sposobie budowania kompozycji, jak i w tak wyczuwalnej próbie oddania i zrozumienia natury można tu mówić również o modnych około roku 1900 inspiracjach sztuką japońską. Z 1906 roku pochodzi obraz Widok Murania – niezwykle syntetyczna kompozycja z doskonale budowaną barwami atmosferą.
Jan Stanisławski (1860-1907) od dzieciństwa szkicował i malował. W ciągu całego życia dużo podróżował po Europie, często wracając w strony swojego dzieciństwa. W Zakopanem odbywały się plenery malarskie, organizowane przez Stanisławskiego w ramach klasy pejzażu w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.
Zapraszamy Cię w miejsca, które inspirowały malarzy. Tym razem nie będzie zwiedzania galerii. Nasz mały przewodnik jest lekki i możesz go zabrać ze sobą w góry w swoim telefonie (pamiętaj tylko, żeby mieć pełną baterię). Dzieła, które Ci pokażemy, znajdziesz w cyfrowym katalogu zbiorów MNK, a także na naszych wystawach czasowych i w publikacjach.
Część z tych dzieł to bezcenne i delikatne artefakty, takie jak Raptularze tatrzańskie Walerego Eljasza Radzikowskiego – szkicowniki artysty, w których znajdują się szkice i akwarele, dokumentujące pokrój licznych szczytów i pasm górskich, po raz pierwszy uwiecznionych w ramach pionierskich wypraw krajoznawczych. Część stron ze szkicowników dostępnych jest w cyfrowym katalogu MNK, podobnie rzecz się ma ze szkicownikami Jana Stanisławskiego.
Zakopiański oddział Muzeum Narodowego w Krakowie. Wystawa biograficzna, poświęcona osobie i twórczości Karola Szymanowskiego, kompozytora i intelektualisty, wypełnia pomieszczenia zakopiańskiej willi “Atma”, gdzie w latach 1930-1935 mieszkał artysta.
Sercem wystawy jest zrekonstruowany gabinet kompozytora, w którym zgromadzono autografy nut, fotografie i pamiątki po Szymanowskim. Ważną przestrzenią we wnętrzach “Atmy” jest także pokój z fortepianem, umożliwiający organizację kameralnych koncertów i czasowe prezentacje dzieł sztuki o tematyce tatrzańskiej lub muzycznej, z kolekcji Muzeum Narodowego.
Wiatr halny to dzieło Stanisława Witkiewicza, w którym dosłownie kumuluje się specyficzna aura górskiej przyrody i pogody. Obraz przedstawia potężne zjawisko meteorologiczne, typowe dla Podhala i Tatr: silny fenowy wiatr nazywany “halnym”. To jednocześnie jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków, witających przyjezdnych w góry.
Łagodne wzgórze Gubałówki zapewnia wędrowcom bardzo dobry wgląd w topografię Tatr, którą studiowali artyści. Widok ze zbocza Gubałówki to miejsce, z którego możesz zobaczyć Giewont o zachodzie słońca, taki jak na słynnym obrazie Leona Wyczółkowskiego ze zbiorów prywatnych. Aby uzyskać taki kąt kompozycji, jak w obrazie Widok na Osobitą, Jan Stanisławski mógł malować na północno-zachodnich wzniesieniach otaczających Zakopane (Gubałówka lub wzgórza w kierunku Kościeliska), skąd wzrok omija główną grań i sięga daleko na zachód.
Antałówka i Koziniec to łatwo dostępne wzgórza po wschodniej stronie Zakopanego należały do miejsc plenerowych Jana Stanisławskiego i jego uczniów z Akademii Sztuk Pięknych. Podobnie jak Dolina Chochołowska, są miejscami o dość prostym dostępie dla wszystkich osób, nie wymagające “wysokogórskiego” wysiłku.
Do ulubionych motywów Eljasza-Radzikowskiego należały przedstawienia górskich wycieczek z udziałem góralskich przewodników i tragarzy. Wyprawy te organizowane były od 1874 roku m.in. przez Tytusa Chałubińskiego oraz księdza Józefa Stolarczyka. Kompozycja zatytułowana Przewodnik i turyści w Tatrach ukazuje jedną z takich eskapad. Potężne, zamglone i skaliste szczyty widoczne w tle odwzorowują otoczenie Tatr Wysokich (rejon Doliny Wielickiej lub Doliny Białej Wody). Charakterystyczny zarys Giewontu nie jest tu widoczny w swojej klasycznej, „zakopiańskiej” formie, ponieważ uwaga artysty skupia się na przedstawieniu trudów wyprawy na daleką i wymagającą przełęcz. W wyprawie uczestniczy dwóch panów “z miasta”, prowadzonych przez przewodnika w tradycyjnym góralskim ubiorze.
Miejsce, z którego roztacza się pejzaż, widoczny między innymi na pastelu Wyczółkowskiego ze zbiorów Fundacji im. Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu. Obraz Stanisława Witkiewicza Krokusy na tle śnieżnych gór (1897) mógł powstać na Polanie Kalatówki lub na polanach reglowych w okolicach Drogi pod Reglami (np. pod Nosalem lub Kuźnicami).
Czarny staw – kurniawa, czyli obraz przedstawiający zamieć nad taflą Czarnego Stawu to jeden z ważnych obrazów Stanisława Witkiewicza, na co dzień eksponowany w MNK Sukiennice.
W okolicach Czarnego Stawu znajdowały się miejsca plenerowe Leona Wyczółkowskiego. To tam artysta tworzył swoje monumentalne, mroczne i surowe serie pasteli i grafiki, uwieczniające potężne ściany Kościelca i Granatów odbijające się w tafli wody.
Górskie jeziora stanowiły temat teki Tatry. Ośm akwatint Leona Wyczółkowskiego. Artysta spędzał w górach długie tygodnie, by następnie przenosić zanotowane obrazy w formę graficznych odbitek, ukazujących fascynację autora górskimi widokami, w szczególności – zmienną i monumentalną urodą zbiorników wodnych.
Schronisko przy Morskim Oku to miejsce związane (między innymi) z Leonem Wyczółkowskim i Walerym Eljaszem-Radzikowskim. Ten drugi wytyczył i sfinansował ze środków Towarzystwa Tatrzańskiego pierwszy szlak turystyczny z Zakopanego do Morskiego Oka (przez Polanę Waksmundzką i Roztokę). Wyczółkowski wielokrotnie podejmował temat Morskiego Oka i otaczających je szczytów. Artysta wypracował oryginalny, syntetyczny styl obrazowania, w którym widoczne są wpływy estetyki japońskiej, oparty między innymi na odważnym kadrowaniu i wysmakowanych zestawieniach plam koloru.
Kup bilety online i odwiedź nasze oddziały, gdzie znajdziesz wszystkie najciekawsze eksponaty
Poznaj inne trasy przez galerie i oddziały Muzeum Narodowego w Krakowie.
Był malarzem, grafikiem, projektantem, poszukiwał nowych dróg w literaturze, eksperymentował w teatrze. Ślady Stanisława Wyspiańskiego znajdziesz w całym Krakowie, bo artysta bezpośrednio wpłynął na sposób, w jaki widzimy miasto.
Delikatna porcelana, pomysłowe i użyteczne drobiazgi i więcej – historia przedmiotów się nie zatrzymuje, ale przyjemnie wracać do jej najlepszych momentów.
Ścieżka zwiedzania prowadzi przez trzy oddziały Muzeum Narodowego w Krakowie – Pałacu Książąt Czartoryskich, Arsenału oraz Domu Jana Matejki – ukazując, w jaki sposób sztuka przez stulecia budowała obraz państwa i pamięci narodowej.
