#dziedzictwo

Pierwsza kategoria odnosi się do znaczenia geograficznej lokalizacji, w której rozwija się kultura – i to zarówno z uwagi na warunki naturalne, jak i relacje centrum–peryferia czy kontekst geopolityczny. Dla polskiej tożsamości kwestie geograficzne mają zasadnicze znaczenie, przede wszystkim ze względu na zmieniające się granice polityczne kraju, a także liczną emigrację rozsianą po całym świecie, co powoduje, że Polska może być, jak chciał Alfred Jarry, „nigdzie”, a z drugiej strony niejako wszędzie: ślady polskich obecności odnaleźć można na wszystkich kontynentach. Stąd na wystawie znalazły się historyczne mapy pokazujące Rzeczpospolitą w okresie jej największego rozkwitu, ale i opis pielgrzymki Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła do Jerozolimy z 1601 roku, mapa Australii z najwyższym szczytem nazwanym przez jego odkrywcę Pawła Edmunda Strzeleckiego Górą Kościuszki czy regulamin kolonii polskiej w Adampolu w pobliżu Stambułu, założonej dla polskich emigrantów po powstaniu listopadowym. Ta część wystawy podkreśla, że Polacy nigdy nie ograniczali swojej działalności do terenów uważanych za etnicznie polskie, co więcej, gdyby chcieć zakreślić mapę obejmującą miejsca, w których w różnym stopniu obecna była kultura polska, musielibyśmy wskazać cały świat.

W historii kultury polskiej słowu pisanemu nadawano od dawna najwyższą rangę, ceniąc je wyżej niż inne dziedziny sztuk. Część wystawy poświęconą językowi otwiera alfabet polski, pokazany za pośrednictwem ilustracji Jana Marcina Szancera do książki Wandy Chotomskiej Abecadło krakowskie (1962), znalazły się tu też egzemplarze najbardziej znanych dzieł z historii literatury polskiej od wydania Odprawy posłów greckich Jana Kochanowskiego z 1585 roku po XIX- i XX-wieczną poezję oraz prozę. Ale nie tylko język polski włączono do narodowej kolekcji. Odnaleźć tu można język łaciński, widniejący na denarze z czasów Bolesława Chrobrego, którego określono mianem „Princes Poloniae”, a także zabytki innych języków, którymi posługiwano się na terenach historycznej Rzeczypospolitej, w tym litewskiego, starocerkiewnosłowiańskiego i hebrajskiego, a także esperanto.