Pracownia Ikonografii Krakowa została założona w roku 1964 przez prof. Jerzego Banacha w celu gromadzenia i naukowego opracowania dawnej ikonografii naszego miasta, czyli jego widoków powstałych przed rokiem 1918. Prace przy organizowaniu Pracowni, ustaleniu sposobu jej działania i metodyki dokumentowania zbiorów prowadziła prof. Wanda Mossakowska. Kierownikami Pracowni byli: w latach 1964–1991 Jerzy Banach, w latach 1992–1997 Anna Zeńczak, w latch 1998–2019 Iwona Kęder, a w latach 2019-2025 Waldemar Komorowski.
W Pracowni zewidencjonowano dotychczas, w postaci dokumentacji wizualnej oraz zbioru informacji, ponad 13 300 widoków Krakowa, zarówno przestawień ogólnych, jak i widoków jego części, placów, ulic, poszczególnych budowli oraz ich wnętrz.
Ewidencjonowane są wszystkie widoki, niezależnie od techniki wykonania: obrazy, rysunki, grafiki, fotografie i inne przedstawienia. Podstawowym kryterium ich oceny jest wartość poznawcza widoku, tzn. ilość i wiarygodność informacji o zabudowie miasta, jakie można z niego odczytać.
Na podstawie zgromadzonego materiału opracowywany jest, niemający dotąd odpowiednika w Polsce, ikonograficzny katalog Krakowa. Punktem wyjścia jest przedstawiony na widoku obraz miasta, uzupełniany informacjami pozyskanymi w wyniku kwerend bibliograficznych i archiwalnych. Katalog ukazuje przemiany, jakim podlegała przestrzeń i zabudowa Krakowa, a także pozwala odtworzyć elementy jego dawnego wyglądu, które niejednokrotnie znane są wyłącznie ze źródeł ikonograficznych. W tym sensie ikonografia stanowi istotne uzupełnienie wiedzy historycznej.
W latach 1998-2025 opublikowano jedenaście tomów katalogu widoków Śródmieścia, czyli części miasta zamkniętej niegdyś murami obronnymi, a dziś otoczonej Plantami. Tomy 1-3 ukazały się pod redakcją Jerzego Banacha, natomiast tom piąty i kolejne pod redakcją Iwony Kęder (tomy 1-4 powstały we współpracy z TAiWPN Universitas, zaś kolejne tomy zostały wydane przez Muzeum Narodowe). Tomy od 6 do 11 wydane zostały w ramach projektów Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (tomy 6, 7 – 0013/NPRH3/H11/82/2014; tomy 8, 9, 10 i 11 – 0120/NPRH8/H11/87/2019).
W Pracowni powstają również inne publikacje, zarówno naukowe jak i popularyzatorskie, poświęcone ikonografii, historii i sztuce Krakowa. Obok licznych artykułów publikowanych w wydawnictwach fachowych ukazało się także kilka książek, m.in.: Jerzego Banacha Dawne widoki Krakowa (1967, 1982) oraz Kraków malowniczy. O albumach z widokami Krakowa w dziewiętnastym wieku (1980), Wandy Mossakowskiej i Anny Zeńczak, Kraków na starej fotografii (1984), Iwony Podgórnik-Kęder, Romanizm w Krakowie (1985), Waldemara Komorowskiego i Anny Sudackiej, Rynek Główny w Krakowie (2008), Iwony Kęder, Kraków. Obrazy (2009), a także Waldemara Komorowskiego, Średniowieczne domy krakowskie (2014).
Zbiory Pracowni są udostępniane dla celów naukowo-badawczych, konserwatorskich i popularyzacyjnych.
Michał Klinke
Magdalena Świszczowska-Piegdoń
