Tradycyjne motywy na tkaninach
Wybrane motywy zdobnicze na japońskich strojach z kolekcji
Muzeum Narodowego w Krakowie
Prezentujemy wzory i desenie zdobiące tradycyjne japońskie tekstylia. Te motywy występują także w sztuce oraz na wyrobach rzemieślniczych. Niosą ze sobą określone znaczenie. Poza wartością estetyczną kryją w sobie często głęboki przekaz symboliczny. Niezbędna jest podstawowa wiedza do odczytania formy motywu i jego znaczenia. Jednak reszta pozostaje przestrzenią dla wyobraźni odbiorcy.
Same motywy przybierają różnorodne formy w zależności od pomysłu projektanta. Częstym zabiegiem jest celowa stylizacja danego motywu. Znane z natury formy roślin i zwierząt zostają przekształcone w uproszczoną formę w celu podkreślenia ich walorów dekoracyjnych.
Na planszy przedstawionych zostało 12 tradycyjnych motywów zdobniczych inspirowanych przyrodą. Zostały one ułożone w czterech rzędach.
Bambus odzwierciedlony zostaje w postaci długich, wąskich liści. Zgrupowane są one po pięć i zwrócone ku dołowi. Przywodzą na myśl rozłożyste parasole.
Sosna zyskała wiele stylizacji. W tym wypadku widoczne są regularnie ułożone kępki igieł, które porastają gałąź. Przybierają one formę zbliżoną do otwartego wachlarza.
Śliwa jako motyw zdobniczy wykorzystuje bezlistne gałęzie drzewa pokryte kwiatami. Niektóre z nich są ukazane w formie pąków jako niewielkie, kuliste formy. Kwiaty w pełnym rozkwicie przedstawione są w postaci pięciu niewielkich, zaokrąglonych płatków otaczających wnętrze kwiatu z wyraźnie zaznaczonymi pręcikami.
Śliwa, bambus i sosna określane są w tradycji japońskiej mianem „trzech przyjaciół”. Rośliny te wytrwale znoszą nieprzyjazne warunki przyrody. Dlatego stały się symbolami wytrzymałości, odporności i długowieczności. Ich wizerunki odnaleźć możemy między innymi na tkaninach noworocznych czy w dekoracji ceremonialnych strojów ślubnych.
Wnikliwa obserwacja otaczającego świata pozwoliła Japończykom wychwycić drobne procesy zachodzące w przyrodzie i nadać im szczególne symboliczne znaczenie.
Klon symbolizuje między innymi pokój, piękno i cierpliwość. Gałęzie klonu pokrywają liście o siedmiopalczastej formie. To one stanowią jeden z najpopularniejszych motywów jesieni. Czerwieniejące liście tego drzewa zapowiadają nadejście tej pory roku.
Chryzantema opiewana jest ze względu na swoją dostojność i unikalne piękno. Na prezentowanej stylizacji przyjmuje postać kwiatu o długich płatkach ułożonych regularnie wokół centralnego punktu. Tak ujęty motyw, w swojej szesnastopłatkowej formie, stanowi również symbol bezpośrednio kojarzony z rodem cesarskim.
Igły sosny to kolejny ważny motyw symboliczny. Przedstawione są za pomocą dwóch wąskich linii zetkniętych ze sobą w literę V. Motyw stale złączonych igieł stał się w Japonii jednym z ważniejszych symboli małżeńskiego szczęścia.
Wzory przedstawiające zwierzęta niosą często symboliczne znaczenie związane z cechami charakterystycznymi dla danego stworzenia.
Pies zajmuje szczególne miejsce w japońskiej kulturze jako symbol ochrony przed złem. Na tkaninie wyobrażony został w formie małego szczeniaka o krótkich łapkach, spłaszczonym pyszczku i okrągłych uszkach. Biała sierść pokryta jest czarnymi plamkami na nogach, ogonie i czubku głowy. Szyję psa zdobi obroża, a jego grzbiet – dekoracyjna narzutka.
Żuraw wywołuje skojarzenie z długowiecznością, pomyślnością i szczęściem. Ptak ukazany jest w locie, z rozpostartymi skrzydłami. Długa szyja zakończona jest niewielką główką, zwrócona w prawą stronę.
Żółw – wizerunek tego zwierzęcia potraktowano niezwykle szczegółowo. Spod potężnej skorupy wystają cztery łapki zakończone ostrymi pazurami. Głowa żółwia jest ukazanaz profilu, zwrócona w prawo. Pancerz żółwia pokrywają wodorosty. Ciągnąc się za zwierzęciem przypominają rozłożysty ogon. Żółw symbolizuje długowieczność ze względu na swój długi okres życia. Zwierzę to kojarzone jest również z życzeniami szczęścia i pomyślności.
Motywy roślinne i zwierzęce służyły również do opracowywania bardziej skomplikowanych, geometrycznych form.
Motyw siedmiu skarbów wiązany jest z życzeniami szczęścia, pomyślności i harmonii. Choć nazwa motywu wskazuje na liczbę siedem, w rzeczywistości podstawową formę tworzy pięć nachodzących na siebie okręgów. Układ ten powtarzany jest w zwielokrotnionej formie.
Liście konopi to inspiracja do jednego z wyjątkowych japońskich motywów Japończycy postrzegają ją jako regularną gwiazdę, na którą składa się sześć rombów zetkniętych ze sobą w jednym punkcie. Sama roślina uważana jest w Japonii za niezwykle wytrzymałą i szybko rosnącą. Dlatego też stała się symbolem dobrobytu i odporności.
Swastyka to kolejny geometryczny wzór, który należy do niezwykle skomplikowanych. Złożony jest z sieci załamujących się linii. Wśród nich rysuje się znak swastyki, czyli krzyża o załamanych ramionach. Warto wspomnieć, że symbol ten przybył do Japonii za pośrednictwem religii buddyjskiej. Reprezentuje harmonię duchową, dobry los oraz szczęście.
Opracowanie: Agnieszka Gach
Konsultacja: Adrian Wyka
