W roku 2026 Biblioteka i Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie obchodzą jubileusz 150-lecia swojego istnienia. W tym długim okresie instytucja była świadkiem i uczestnikiem licznych, niestety zwykle bardzo trudnych dla kultury polskiej, przemian społeczno-politycznych. Na straży zbiorów od początku stali kustosze oraz szereg innych pracowników, dzięki którym bezcenne zbiory przetrwały do dziś w swej zasadniczej formie. Spojrzawszy bliżej na zachowane w kolekcji Biblioteki Książąt Czartoryskich obszerne spuścizny piśmiennicze po tych osobach, współczesny badacz dostrzeże, iż mieli oni istotny wpływ na kreowanie pamięci oraz społeczny odbiór podległych im zabytków, a nakreślone przez pierwszych kustoszy narracje niekiedy rezonują w powszechnej świadomości do dziś. Uświadamia nam to, że muzea przede wszystkim kształtowali (i nadal kształtują) ludzie, którzy choć na co dzień pozostają w cieniu, to jednak ich wkład godny jest zapamiętania. Niniejsze wystąpienie będzie opowieścią o pierwszych trzech pokoleniach pracowników muzeum, które najbardziej przyczyniły się do ukształtowania jego wyglądu w okresie przełomu wieków i odrodzenia Rzeczypospolitej po zaborach.
dr Mateusz Chramiec