Muzeum Narodowe w Krakowie Muzeum Narodowe w Krakowie
Kup bilet

Nie tylko stolice. Miasta świata w starodrukach

Miedziorytowa panorama opisana jako "CRACOV." przedstawiająca rozległe miasto z licznymi wysokimi wieżami i iglicami, meandrującą rzeką z mostami, pagórkowatymi przedpolami z polami i drzewami, kreskowane niebo z chmurami oraz oznaczenie "P.39" w prawym górnym rogu.
Miedziorytowa panorama opisana jako "CRACOV." przedstawiająca rozległe miasto z licznymi wysokimi wieżami i iglicami, meandrującą rzeką z mostami, pagórkowatymi przedpolami z polami i drzewami, kreskowane niebo z chmurami oraz oznaczenie "P.39" w prawym górnym rogu.


Miasta odgrywały znaczącą rolę w kształtowaniu społeczeństw, organizmów państwowych i narodów. Były miejscem codziennego życia i pracy ich mieszkańców oraz świadkami i uczestnikami ważnych i zapomnianych wydarzeń historycznych. Powstawały lub zakładane były na szlakach komunikacyjnych i handlowych, nad rzekami i morzami, pełniąc rolę portów, otwierających drogi kupcom na cały znany i nieznany im świat. Bronione murami i fortyfikacjami, pełniły funkcje gospodarcze, handlowe, ale także religijne i polityczne. Stawały się ośrodkami życia duchowego i władzy, obejmującymi swym zarządem np. najbliższe podległe im okolice, a niekiedy ogromne terytoria, tworzące wielonarodowe imperia. Pełniły rolę centrów kulturowych i naukowych. Dla uświetnienia i podkreślenia ich znaczenia powstawały wspaniałe budowle, pałace, świątynie i dzieła sztuki. A myśl techniczna i inżynieryjna od zawsze służyła ułatwieniu i usprawnieniu często uciążliwego życia mieszkańców miast.

Początki miast giną w pomroce dziejów. Powstawały zapewne już w V i IV tysiącleciu p.n.e. na terenach Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Greckie polis czyli miasta-państwa na trwałe zapisały się w historii starożytności. Budowane były według wykształconych w Grecji w VI-V w. p.n.e. zasad ich planowania lub niedługo później na wzór warownego obozu rzymskiego. Powstawały w wyniku podbojów, jako wymierny symbol zwycięstwa jak np. Aleksandria w IV w. p.n.e. po podbojach Aleksandra Wielkiego. Tworzone były na terenie Europy w ramach trwającego w średniowieczu procesu ich lokacji, który nastąpił po okresie upadku miast spowodowanym ostatecznym kresem Cesarstwa Zachodniorzymskiego w V w. Zachwycały także miasta Wschodu jak choćby bajkowy Bagdad, założony w 762 r. na planie koła. Powstawały jako realizacja idealnego wzorca wyrosłego np. z idei renesansu (Zamość) lub baroku (Petersburg). Zwiększały swoje możliwości gospodarcze i polityczne zrzeszając się w związki jak np. Hanza. A od drugiej połowy XVIII w. w efekcie rewolucji przemysłowej wkroczyły w fazę szybkiej i masowej urbanizacji z jej nowymi wyzwaniami.

Wystawa jest próbą uchwycenia istoty i charakteru miasta, w jego rozmaitych odsłonach na przestrzeni wieków, szczególnie przed wielkimi zmianami jakie czekały miasto w XIX w. wraz z wkroczeniem w wiek pary i elektryczności.

kurator: Iwona Długopolska

Drewnorytowy panoramiczny widok z pierwszego planu na falujące, bruzdowane pola i wąską drogę prowadzącą ku zwartej zabudowie miasta z kilkoma wysokimi wieżami i kościelnymi iglicami na horyzoncie, u góry centralnie umieszczony herb oraz stylizowane chmury w grubym ramowaniu.
Widok Opawy z herbem miasta
Kolorowa rycina panoramiczna przedstawiająca rozległy zalesiony park z aleją drzew biegnącą środkiem ku placowi z kopułowym budynkiem otoczonym mniejszymi domami, formalnym parterem ogrodowym i grupami postaci; po lewej jezioro i brzegi, w tle faliste wzgórza i morze na horyzoncie, u góry ozdobny kartusz z napisem DAPHNE
Widok antycznej Daphne
Dwustronicowe rozłożone stare tomisko z czarno-białą ryciną planu miasta Moskwy zajmującą obie strony, przedstawiającą okrężne mury obronne, rzekę przecinającą miasto, gęstą siatkę zabudowy i fortyfikacji, ozdobne kartusze z tytułem i herbem w górnych rogach oraz kolumny tekstu i legendę po lewej i prawej stronie, z widocznymi przybrudzonymi brzegami i grzbietem książki.
Plan Moskwy i jej fortyfikacji z opisu podróży do Moskwy i Persji A. Oleariusa, niemieckiego uczonego – miedzioryt.
Rycina przedstawiająca skaliste, niemal pionowe wzgórze z fortecą na szczycie i otoczonym murem miasteczkiem u podnóża, kręta droga wijąca się po zboczu, ostre pasmo górskie w tle, po prawej most nad rzeką, u góry napis "CISTERON", a u dołu ozdobny owalny kartusz z łacińskim tekstem, ornamentami roślinnymi i datą 1644.
Karta tytułowa z widokiem miasta i cytadeli Sisteron, nad rzeką Durance, gdzie więziony był królewicz Jan Kazimierz.
Rytowany panoramiczny widok miasta podpisany „Cracov.” pokazujący w pierwszym planie pagórki i drzewa, dalej meandrującą rzekę z wysepkami i zabudowaniami nadbrzeżnymi, a w tle gęstą zabudowę z licznymi smukłymi wieżami i dużym kompleksem budynków na wzgórzu; u góry chmury i oznaczenie "P.39.
Widok Krakowa zamieszczony w Opisie Królestwa Polskiego, wydanym w języku niemieckim po raz pierwszy w 1687 r.
Rycina przedstawiająca po lewej nagiego mężczyznę w pióropuszu i z włócznią, po prawej stojącą długowłosą kobietę trzymającą dziecko przy nodze, w tle zabudowania z kościelną wieżą podpisane "QUEBEC", między nimi tablica z napisem "Die Canadier" oraz pod nią duży blok tekstu w języku niemieckim.
Rodzimi mieszkańcy Kanady na tle widoku Quebeku założonego w 1608 r.
Stara grawerowana mapa w widoku z lotu ptaka przedstawiająca ufortyfikowane miasto z gęstą siatką prostokątnych ulic i zwartej zabudowy, otoczone wałami i fosą z bastionami, rozdzielone przez rozgałęzioną rzekę z mostami i wyspami, z oznaczonymi literami bramami, dwiema legendami w rogach, kompasem i ozdobnym tytułem u góry.
Plan Wrocławia, ukazujący jego kształt przestrzenny w XVI w.
Rycina przedstawia rozległy barokowy kompleks pałacowy z centralnym wielokondygnacyjnym budynkiem w tle, rozległym dziedzińcem z dwoma wysokimi obeliskami i dwiema okrągłymi fontannami, bocznymi skrzydłami i pawilonami, rzędami drzew i pagórkami w tle, małymi postaciami ludzi rozrzuconymi po placu oraz napisami „Pag. 210.” w prawym górnym rogu i podpisem u dołu wyglądającym na „Lustschloß Schönbrunn”.
Schönbrunn – widok barokowego pałacu Habsburgów.
Czarno-biała akwaforta przedstawiająca panoramę z rozległym polem i kilkoma postaciami na pierwszym planie, skupiskiem wiejskich domów i drzew pośrodku, na wzgórzu duży zamek z wieżami i iglicami oraz zabudowa miasta w tle, oprawiona ramką z napisem u góry POLOGNE. i podpisem u dołu Krakovie.
Widok Krakowa z pierwszej połowy XIX w. ukazujący miasto od południowego zachodu
Czapscy Czapscy

ul. Piłsudskiego 12, 31-109 Kraków

Informacje podane w tym formularzu zostaną wykorzystane wyłącznie w celu zapewnienia aktualizacji i personalizacji wysyłki newslettera.