Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebookflickr flickr googleplus googleplusinstagram instagram pinterest pinterest searchsearchtwitter twitterwifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair Listgridheart LOGO kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar
O oddziale

Sukiennice - O oddziale

Powiększ tekst Drukuj


Sala Siemiradzkiego
Wokół akademii

Obrazy i rzeźby prezentowane w tej sali powstały w kręgu sztuki nauczanej na akademiach sztuk pięknych i pokazywanej na oficjalnych wystawach, czyli sztuki reprezentacyjnej, zazwyczaj odpowiadającej gustom i zainteresowaniom elit oraz bogatszej części społeczeństwa.

W wieku XIX sztuka europejska była kształtowana przez akademie, które wpajały studentom zasady twórczości artystycznej wypracowane jeszcze w XVII wieku przez Królewską Akademię Malarstwa i Rzeźby w Paryżu. Zgodnie z tymi zasadami sztuka nadaje realne kształty pięknu idealnemu oraz ilustruje wydarzenia zaczerpnięte z Pisma Świętego, mitologii, literatury i historii, które powinny zostać przedstawione na obrazie jako opowieść, czyli historia. Dlatego właśnie w akademickiej hierarchii gatunków najwyżej stawiano malarstwo historyczne, mniej ceniono pejzaż, portret i malarstwo rodzajowe, a na końcu lokowano martwą naturę.

Wraz z rozwojem badań archeologicznych i historycznych wzrastała znajomość realiów dawnych epok. Od malarzy historycznych zaczęto wymagać, by minione zdarzenia przedstawiali tak, jak mogły wyglądać w rzeczywistości. Ważnym tematem były czasy starożytne, ponieważ w losach prześladowanych chrześcijan czy słowiańskich gladiatorów odnajdywano podobieństwo do sytuacji uciśnionych Polaków. Wyjątkowe miejsce w polskim malarstwie historycznym zajął Jan Matejko: jego dzieła podziwiał i do dziś podziwia cały naród, zaspokajają bowiem pragnienie Polaków ujrzenia pełnej chwały narodowej przeszłości.

Przykładem nowości w akademickim malarstwie religijnym jest obraz Feliksa Cichockiego-Nałęcza, Matka Boska Prządka, w którym widać dążenie do uwspółcześnienia i "uczłowieczenia" postaci Matki Boskiej, ukazanej w trakcie codziennej pracy.

Podróże Europejczyków do Afryki i Azji zainteresowały tematyką orientalną polskich artystów, którzy jednak tworzyli raczej nieskomplikowane scenki rodzajowe, uwzględniające egzotyczne stroje i rekwizyty. Tematykę rodzajową polska publiczność akceptowała łatwiej i ceniła wyżej, jeśli towarzyszyły jej odniesienia patriotyczne i jeśli wiązała się z narodową tradycją lub historią. Mimo wynalezienia fotografii, nadal oglądane i cenione – zarówno przez krytyków i publiczność wystaw, jak i przez zleceniodawców – były malowane portrety.


Sala Chełmońskiego
Realizm, polski impresjonizm, początki symbolizmu

W sali tej zaprezentowano najistotniejsze zjawiska w malarstwie polskim drugiej połowy XIX stulecia, zwłaszcza w odniesieniu do nurtów realizmu i naturalizmu, impresjonizmu oraz początków malarstwa symbolistycznego. Zwrot ku realizmowi polegał na próbie oddania zaobserwowanych w naturze form i zjawisk z pominięciem stylizacji i idealizacji. Kryterium piękna zostało zastąpione kryteriami prawdy i obiektywizmu. Preferowano tematy współczesne, a najważniejszym bohaterem stał się zwykły człowiek.

Sztuka polska rozwijała się nierównomiernie: wyróżniały się ośrodki warszawski i krakowski, a specyfiką tego okresu był rozkwit rodzimej sztuki poza granicami kraju (najważniejsza kolonia artystyczna była zlokalizowana w Monachium, a od lat dziewięćdziesiątych XIX wieku przeważało zainteresowanie środowiskiem paryskim).

W kręgu kolonii monachijskiej powstała ponadzaborowa polska szkoła pejzażowo-rodzajowa, łącząca inspirację dziełami siedemnastowiecznych mistrzów holenderskich, francuskich barbizończyków i Gustave’a Courbeta z najnowszymi tendencjami w malarstwie monachijskim. Nadal popularnością cieszyły się nurty batalistyczny i orientalny, tematy rodzajowe, obrazujące codzienność ziemiaństwa, mieszczan, chłopów oraz mniejszości narodowych. Zainteresowanie ludem ewoluowało od przedstawień w duchu krytyki społecznej, poprzez malowniczą rodzajowość lub chłodną obserwację na granicy naturalizmu, aż po ujęcia o charakterze symbolicznym. Malarstwo portretowe straciło charakter konwencjonalnego wizerunku oficjalnego na rzecz ujęcia intymnego, pogłębionego psychologicznie.

Od lat osiemdziesiątych XIX wieku tendencje realistyczne przenikały się z nowymi – impresjonistycznymi lub symbolicznymi. Polski impresjonizm stanowił jedynie częściową adaptację kierunku francuskiego: artyści łączyli realizm z pewnymi elementami obrazowania impresjonistycznego.

Obok swoistej symbiozy impresjonizmu i symbolizmu pojawiały się dzieła łączące ten ostatni z estetyką ekspresjonizmu (np. "Szał" Władysława Podkowińskiego). Postawę, jaką zajęła sztuka polska pod koniec stulecia, dobrze pokazuje m.in. twórczość Jacka Malczewskiego. Jego obraz "Introdukcja" zamyka ekspozycję w Sukiennicach, wprowadzając jednocześnie w problematykę Galerii Sztuki Polskiej XX wieku w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie.

opracowanie: Aleksandra Krypczyk

Mecenas Galerii Sztuki XIX wieku w Sukiennicach

Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności
Akceptuję